'■@"1 '

ANNO

M DC XCVI

publicata.

Electoris Saxoni a privilegiis.

LI P S I JE.

tfroftant apud ] O H. G R O S S 1 1 Heredes

&JOH. THOM.TRITSCHIUM.

Typis Ioh annis Georgii. A, M DC XCVI.

V

ACTA

ERUDITORUM

" - .* * >. /

publicata Lipfu

Calendi* Januarii) Anno M DC XCVL

VO YAGES DE MR. DE MONCO NYS¥

id eft;

Itinera Dn. Monconyfii quinq; voluminibus defcripta.

Parifiis apud Petrum de Laulne, 1695. in 12.

Conftant Alph.4. p^g* & figurarum aenearum plagulis y.

QUi per exteras regiones, iongequ e diflitas gentes, oculos animumque curiofium circumferunt, non unum eundena- que fibi femper conftitutum habent finem. Sunt , qui mo¬ res gentium ritusque oblervant: funt, qui fcire cupiunt inftituta & leges rerumpublicarum,regnantiumque artes: funt denique, quibus cognofcere jucundum eft, quem quaelibet na¬ tio de Numine habeat fenfum,<Stquo pacfto iftud colat & veneretur. Monconyfius vero, cujus nunc fiftimus hic Itinerarium ^denuo, fed a graviftimis erroribus purgatum , publicae luci expolitum , utut nihil temere praetermiferit,quod obfervatu dignum eft, doftioremque & meliorem hominem reddere poteft ; praecipue tamen naturae arcana rimari , adire viros dodrina inclytos & florentes , antiquitatisque per- fcrutari monumenta , fuarum efle partium arbitratus eft. Et dignus utique liber varia multiplicique eruditione refertus fuit, qui nunc alte¬ ra vice ( primum enim LugduniGallorum A.1666 editus fuit) itfilucem prodiret.Omnium enim artium & fidentiarum cultores hinc profutura fibi capere poterunt. Divinis literis operam navantes non poenitebit legilfie, quae de creatione prolixe Nofter diffieruit , cum a nonnullis , in ^gypto degens , ut Chriftianorum ea de re expromeret fententiam, rogatus eftet. Judaeis quoque quaenam de Servatore noftro Chrifto fedeat lententia, quam ridicula fint& jejuna , & cum veritate aeque ac * A pieta-

Tom. L p.309. Tom.L p*3o6.

(

i ACTA ERUDITORUM

pietate pugnantia., quae perfida gens de eo commenta eft , itidem Mon- conyfius exponit, ex Judaeorum in Agypto viventium quas haufit ore Tom. II. referens. Sed nec, quae tum de Syria & Pakedina in univerfum , & ma- p. io, feqq. xime de urbeHidrofolymitana commemorat , Theologiae Rudiis ad- didos non poliunt non aut juvare aut certe deledare. Praeterquam enim quod accurate defignat, quae vidit, quo poiiflimum aut Chrifti aut Apoftolorum facinore quisque locus olim nobilitatus fit , itidem edifTeril\ Hiftdrfcis cumprimis & Gcographis plena uberrimaque pul - cherrimarum rerum hic efflorefeit feges. Praeftantiffimas enim Hi- Ipaniae * Italiae* Germaniae * Belgii , -^Bgypti , Syriag ,Natoliaeque urbes, tanto ftudio hic delineataslegent , quanto delineari potuerunt. Sum¬ morum quoque Principum non raro injicitur mentio ; quin Ibrahimi, Turearum Imperatoris , mores &<■ mors accurate & quidem ex infbitu— Tom.IV. to deferibuntur. Sed & meritis in rem literariam maxime iUuftres & immortale decus jam pridem confecutos viros, Carolum Dati, Robertum Boylium , Ottonem Gherikium , & alios hic fubinde celebrari videas. Qui vero antiquis monumentis deledantur , hic campum ampliffimum invenient , in quo ingenii vires exerceant , aut Tom.I. feflam gravioribus curis mentem reficiant, Documento erunt, quae P* 361.47$* de pyramidibus ^Egyptiis,deque puteo Jofephi, maxime vero de oppi- Tom.IL doBalbeck copiofe& erudite diflerit. In oppidorum autem & aedi- P* 97* ficiorum antiquis ruderibus dijudicandis ita verfatur, ut architedoni- cae artis haudquaquam fe fuille rudem, demonftret, fidemque fimul fa¬ ciat pru dentum praecepto , quo eum demum rite exteras luftrare gen- tes docent , qui omnibus artibus fcientiisque jnftrudum probe imbu¬ tum que pedus habet. Atque fane quantum rarioris delicatiorisque dodrinaefuis ledoribus impertiat Monconyfius, vel inde intelligitur, quod mnfaea & gazophylacia curiofa , qua publica , Drefdenfe ,Bru- xellenfe , Academiae Lugdunenfis, Magni Ducis Hetrurise, qua pri¬ vata , Fefchii , Peyrefcii , Plateri , Bourrillii , aliorumque infigni Itu- dio deferip ferit, &quid in quoque vifu obfervatuque dignum con- ipiciatur,defignaverit diligenter.Nec piduras rariores celebrioresque, quae Florentiae., Romae, Francofurti, Balneae , Lugduni , Parmae, Bru- xellis , Bononiae, alibique locorum vifuntur, celeberrimorumque ar¬ tificum nomina memoriamque ad feros poderos proferunt, praeter- mifit: qum ita cenfuit de lingulis-, ut pingendi artis, qua omnes lite-

rarum

)

MENSIS JANUARII A- M DC XCVI. 5

rarum alumni olim initiari debebant, peritiffimum fuiile , hinc pate- fcat. Sed haec quidem omnia , utut ingenium ftudiumque Audtoris fatis arguant, aliud vellit agendo obfervafle videtur, fi conferantur cum illis, quae ad naturalem lcientiam , mathefin , medicamque artem foedant. Hic enim infinitam feriem inftrumentorum & machina- rum accura tiffi me defcriptarum 3 hic animalia rariora, plantas arbo- resque, flumina & montes, & quicquid foecundiifima rerum mater natura habet , five palam iftud oftentet , five finii fuo intimo abditum reconditumque compledatur , quo in admirationem rapit curiofas mentes , videre & accuratius contemplari licet. Et ad' inflrumenta quidem, quibus ad introfpiciendam aut explorandam rerum naturam utimur, quod attinet, digna cumprimis funt,ut legatur, quae de conlpi- cillis & microfcopiis prolixe & erudite diflerit T.L p.245, feqq. &in Continuat. T.II. pag.g6.305 & 310, itemqj de thermometrisfin Contin, Tom. II. pag. 13. Tom.I, pag. 261. feqq. &Tom. III. pag. 76. Caeter rorum autem, ut & animalium, plantarumque curiofarum a Mon«? conyfio commemoratarum nomina & feriem, fubjundi & hifce ex inftituto deflinati indices exhibent. Neque vero tantum quaeipfe vi¬ dit audivitque refert, fed in rationes caufasque fabinde inquirit, <$€ prolixiori difcurfu nonnulla profequitur. De Nili incrementis quam multa difceptentur , neminem fugit. Sed Monconyfius , cui oculis hocce naturae miraculum ufurpare licuit , accuratilfime rem omnem expediviffe videtur. Sane commenta plurima , quae hac de re circum¬ feruntur ,folerter detegit feduloque refellit, T. I. p. 316, 389, qgo & feqq. Nec de magnete ejusque vi, quae hinc inde, T.L p.222. T.IIL p. 455. Sc alibi tradit , legifle quemquam poenitebit.

Sed plura addere non attinet, cum jam ipfum opus in omnium manibus verfetur. Saltem iftud non poffumus non indicare , ultimum tornum praeter itinerarium Hifpaniae , & relationem de morte Ibra- himi , commentationem etiam de pondere liquorum , ut &deAl- gebra > aliaque opufcula mathematica , itemque poemata Monconyr fii & epiftolas, tum ab illo , tum ad ilium {criptas., nec non proceflus, quos vocant chymicos, medicamentorum formulas, 6c alia exhibere»

ETAT present des natio ns et eglises

Grecque , Armenie -me & Maronite & c

A 1 iddt

. - * ' - y . v ' />

4 ACTA ERUDITORUM

id eft :

Nationum & Ecclefiarum Grascarum, Armeniarum

& Maronitarum, fub Imperio Turcico Status prafens, deleri-

ptus a Dn. De La Croix.

Parifiis apud Petram HeniTant , 1695. 12. PI. 12.

inflabiles & fluxae fint res mortalium ^ fi quis forte dubitet* fi hodiernam Gr&corum fortunam flatumque cum antiqua contendat atque componat, aliam mox animo induet fententiam.Hoc vero ut rite fieri poflit , juvat fane eos perlufirare feriptores , qui hodi¬ ernam Graecorum conditionem^ffiiferam utique*maximasque, quibus cum illis coiludanaum eil, calamitates nobis fidunt. Hos inter nunc & Dominus ae la Croix comparet , cui res Graecorum non potuerunt non efle exploratas , cum ipfe Galliae Regis ad Imperatorem Turcicum Legato fuerit a fecretioribus literis * fepiusque cum Gnecorum pro¬ ceribus & epifeopis mifcuerit fefmones, Non tamen diflimulat, in hoc maxime fe intendifle' , num haec de Gnecorum flatu commentare¬ tur , ut palam lacerer perperam gloriari Reformatae Ecclefias dodo- res , quod Graecos in plerisque Chriflianae religionis capitibus fecum confentientes habeant : quin ie hocipfo evidurum , quod cum Ro¬ mana potius confentiant confpirentque Eeclefia , nullumque adeo j' Refoi mati hinc pnefidium petere poflint. Quod fane confilium num

adduxerit 'Antorem , ut Audio partium quid dederit, alii judicent.

Lib.I.Cap.I, De fervitute Graecorum dum verba facit, quatuor folum ex antiquioribus familiis fuperftites efle tradit, Cantacuzenorum , Pa- Cap. IL laeologorum, Affaniorum ,& Raliorum. SucceffifTe autem in locum antiquiorum plures r^centiores abi His prognatas , quas Mahometes IL Imperator Condanti^opofin privilegiis quibusdam conceffis evo-

Cap.IILdc caverat, fnhiita, quae Gratti Tureis pendere oliro juffi funt , levia IV. quidem efle, aff avaritia recentiorum Imperatorum , ita in immenfum

auda, ut intolerabile fere fit, fub que gemunt Graci jugum. Quo pado tamen nonnulli hoc onere leventur, itidem exponit. Haec de

V jvttt , ftatU Graecorum commemorat. Ad Ecclefiam autem eorum ad VliL fod attinet, promeruifleillos afferit fiiis de Spiritu Sando mavis- unis erroribus ut coeledi luce dedit uti tenebris gravioribus im¬ mergerentur ; fed tamen ventatis nondum penitus eos fcciffe ja&u-

raniy

/

/

MENSIS J ANUARII A. M DC XCVI. 5

ram 5 quin multos inter eos efTe , qui erroribus omnibus ejuratis, Ec- clefiae Romanae difciplinae fe quam lubentiflime fubmittant. Con¬ venire autem Graecorum modernorum dodrinam in plerisque capi¬ tibus cum Romanae Ecclefiae placitis , eundo per lingulas fere par¬ tes adftruit. Nimirum admittere & Graecos ait feptem facramenta,

Baptifmi , Confirmationis , Euchariftiae , Poenitentiae , Matrimonii,

Ordinis, & extremae Undioms . Eosdem Ratuere transfubfbmtiatio- nem, quam f&ejx&afur vocent $ invocare & fandos, ac preces funde¬ re pro defundorum animabus , ut purgatorii cruciatibus liberentur.'

Quin deteftari eos omnes cceleRis dodrinaedepravatores , veteres & recentiores , quos Audor fcilket tales elfe judicat- Hanc vero efle Graecorum fententiam, ex pluribus, confeffionibus publicae luci expo¬ litis comprobat. Nihilofecnts in quibusdam capijtibus Graecos abire a decretis Romanas Ecclefiae, non diffimulatyunde forte fchifmatis cri¬ men non immerito illis inuratur: fed facere Romanenfes nihil reliqui, ut erroribus hisce nuntium mittant, plerosque etiam Graecorum haud difficulter ad id adduci polle. Hinc eccleliarum particularium poft- Cap. IX. ad quam inivit numerum , de templis quoque Graecorum , itemqtie pre- XXVII. cibus, feftis folennionbus, jejuniis , & aliis facris ritibus uberius diflc- rit : led memoratu praecipuedignumeft , quod de igne ia ero refert, quem in feria Pafchatos in lepulchro Servatoris lioftri, ad quod ingen¬ ti agmine fado concurrunt , lucere credunt, & ut hoc credant, ab epi¬ copis fuis & monachis , utut probe commenti hujus confciis , indu¬ cuntur. Excommunicationem quoque nondum in deluetudinem a- pud eos abiilfe ait ; quin corpora illorum, qui non expiato crimine, fed femoti feparatique a coetu fandiorum hominum obeunt, ab infer¬ nali indui genio, curfitare nodu per plateas;provocare homines, mul- taq, horrenda perpetrare, firmiter eos libi perfuadere. Quo pado aute anathematis vinculo iterum liberentur mortui , itidem accurate edis- ferit. Hinc de monadica Graecorum difciplina,de Coenobitis & Ana- Cap.AAVII thoretis , de ritu Monachos initiandi , de Bafilii regulis quas Mona- <^Cqq. ch ApraefcripfilTe dicitur , itemque de Hiefafchia Ecclefiae Grcecae , de quatuor ejus Patriarchis ,eorumque autoritate, jurisdidione Sc redi¬ tibus praecipit : accurate etiam , quae ditiones cuique Patriarchae pare¬ ant , ediderit , limulqtfe contendit Conftantinopolitanum Patriar¬ cham, ex lege ab ipfo Conftantino data, olim Romano Pontifici fuifle

A 3, obno-

J

6 ACTA ERUDITORUM ' f

obnoxium. Mofcoviticas quoque Ecclefias olim Conftantinopolita- no Patriarchas paruiPe , aft hodie iliis pr&eile Patriarcham , ab ipfb Principe conftitutum, obfervat. Quas fubiequuntur capita,privilegia aMahomede IL Patriarchis Conftantinopolitanis conceffa enarrant,

& de variis artibus , quibus homines improbi , utPatriarchatus digni- tate potiantur , hoclie utuntur , deque modo , quo huic muneri admo¬ ventur, de miniftris quoque Patriarchas, & litibus, quas Mofcoviae Duci cum Patriarcha fuo interceperunt , exponit, De Armeniis eadem fere ratione duTerit. Nimirum, poftqugm de nomine & litu Armenias, modernisq; incolarum moribus , rebusque huc pertinentibus dixiPet, Armenkte dodtrinre habitum in genere fiftit, Eutychianique erroris venenum quo paclo illos afflant , exponit. Sed cum nonnulli ex Ar¬ meniis ad lacra Romanas Eccleiias accePerint , hinc SchiPnaticos ab Orthodoxis difeernit : & de illis obfer vat, quod in praecipuis dodtrinac codeftis capitibus non diflentiant , fed de transfubftantiatione * de cul¬ tu fandiorum , de feptem Sacramentis , eadem quas Romana EcclePa doceant : errores tamen illorum de BaptiPno, quo ab alio quam Pres¬ bytero quenquam initiari poPe negant, 'de dcfcenfu Chrifti ad inferos, ceeterosque non diflimulat : quin & huc illud refert, quod nullum ad¬ mittant purgatorium. Orthodoxos , quos vocat , faepius a Schifmati- cis vexari obfervat , & quae ad flatum eorum modernum redlius intel- ligendurn faciunt, ediderit. Multa cumprimis de Schiflnaticorum Ar¬ meniorum ritibus , de Sacerdotibus iliorumque veflitu, deMiPa, de Hierarchia , & facri ordinis viris tradit: de litibus etiam , quae Iriva- nenii Patriarchae ob oleum fa.crum cum ceteris intercedunt, aliquid commemorat. Ad Maronitas quod attinet , piorum originem a Di u- Ps repetit. Druforum autem nomen inditum eft ab Arabibus Chriftia- nis illis , qui Aladino Imperatore Saracenico vidlricia arma per Syriam & Palasflinam circumferente, in Arabiam defertam ie receperunt, im¬ minenti fe fubdujfluri tempeftati. Hic vero cum Arabum exemplo ex rapto viverent , probosque exuerent mores, religionis quoque Ghri- flianas omnem amiferunt fenfum , donec tandem a Marone , viro fan- cflo & erudito, dodtrinae eceleftis elementis iterum imbuerentur, a quo etiam Maronitarum nomen illis hasPn AccePit deinceps Sacerdotum ab EcclePa Romana, ad revocandos ad veritatem errantes, huc il- iiic dimiPbrum induftria , qua effecerunt , ut plerique Romana

Ec-

MENSIS JANUARII A- M DC XCVL 7

Ecclcfix facra ampiedlerentur. Maxime autem efflorefcere coeperunt Gap. III. res Maronitarum fub Fecreddino Principe, qui excuffo Turearum ju- feqq* go, novum in Afia condere imperium , fed infeiici eventu , in animum induxerat.Fata hujus & molimina, cum ad res Maronitarum intelligen- das apprime hoc faciat, prolixius enarrat $ finem vero & huic parti imponit, de Libano <Se Anti-Libano montibus , de cedris Libani, de VIII* Maronitarum cum Ecclefia Romana unione, de ritibus & ceremoniis facris, itemque Patriarcha, Epifcopis , Presbyteris & Monachis Ma¬ ronitarum , quaedam fubnedtendo.

Quartus denique liber martyrium Nicolai cujusdam, adolefcen^ Libo IV» tis Graeci , quem Tureas partim fraudibus, partim vi & cruciatibus , ad lacra Mahomedanaampiedenda fruftra adducere conati flint, deferi- bjt , ejusque conftantfam & animi firmitudinem laudibus in coelum evehit. Additus quoque eft Dialogus Tureae ^cujusdam &ChriRiani de religione, nullum momentum trahens, & ruditatis ac ignoranti*

Turcicae teftis locupletiffimus $ ut & .Guilleragii Galliae Pvegis ad Im¬ peratorem Turcicum Legati confilium de fchoiis erigendis, in quibus inftrui polfint juvenes, qui Orientales gentes Chriftiana religione im¬ buere & in viam veritatis revocare pofientjid quod haud difficile fore, modo nte graviffimum hocce negotium infatuatur , affer it,

CHRISTIANI KORTHOLTI SS. THEON D UNIVERSITATIS Kilonienfis Pre- Cancellarii IA Profeffioris Primarii , PASTOR FIDE¬ LIS ffivede Officio Mimftrorum Ecclefidi Opufculum , peji beatum A u lior is obitum ex mam/feripto editum.

Hamburgi , fumtibus Gothofredi Libernickelii, A. 1696. in 12,

Conflat plagulis undecim cum dimidia.

;Ui nunc in lucem publicam prodit libellus haud inelegans , mate¬ riam forte Collegio alicui privato a beatiffimo Audlore olim ha¬ bito fuppeditavit. Rem tamen procul dubio gratuiimam permultis prseflitit defundli parentis ut virtutum ita feriptorum quoque haeres filius, Matthias Nicolaus Korthoitus , dum premere illius contenta renuit , & communi potius ufui eadem exponere dignatus eft. Inve¬ niunt autem heicEcclefiae Miniflri regulas non paucas, ad quas, ubi fuo nte fungi Rudent officio , non fine fru&u recurrere , & unde fat idoneam informationem haurire poterunt. Sive enim de fu a vocatio¬ ne

s acta eruditorum

ne fint foliciti , feu de officio dida&ico elencfticove anquirant, feu ad confeftiones facras audiendas vel ad Baptiffni Coemeq; adminiftratio- nem fefe praeparent , feu ad copulationem neogamorum , aegrotorum item moribundorumque & tentatorum vifitationem ac folamenac- cedant, feu vitam denique ac mores ejusmodi perfonas decentes in fpeculo quafi contueri defiderem: ,nufjpiam funt inventuri rationem, cur fe hinc vacuos dimilTos conquerantur*

Sumto videlicet ab iis exordio , qui fe invitos coaftosque ad ec- clefiafticupa mpnus pertrahi lenierunt ac teftatilunt, mox in primo capite voc4fio^fm Miniftrorum. Audior excutit , & ejus ante omnia neceftitatgm eo , quo & alias Theologi lueverunt , modo probat , na¬ turamque delineat, utpote quae elediionem , ordinationemque & mis- fionem mb ambitu ilio compleclatur. Quemadmodum vero munus ecclefiafticum ambire inter licita merito ac laudabilia reccnfet : ita non pai um in eos invehitur, qui vel idonei ad expetita officia non fint, vel modis il.egitimis , praecipue per artes Simoniacas, aut per conju¬ gia ,fe temeie in Eccleliam ingerant ; ubi tam en , quo padi o matrimo¬ nium cum defundi Paftoris vidua vel filia concefium fit, explanat. Quantum ad vocandi aetatem, olim quidem in V. T. Sacerdotes ante annum trigefimum officio non fuiile admotos , eandemque confue- tudinem & juris Canonici & quorundam Conciliorum calculo pro¬ batam perhibet; hodie tamen non ufque adeo hunc morem obfervan- dum fuDjicit, modo caveatur, ne illis, qui mente pariter ac mento pueri adhuc funt , negotia prudentiam fenilem requirentia promifeue demandentur. Delatum Minifterium a nemine pertinaciter ac temere declinandum , fed nec invito tamen obtrudendum; in locum Pafto¬ ris iiijuite i emoti aliquem falva conficientia fuccedere non pofte; ab una Ecclefia tranfire ad aliam non efle fimpliciter illicitum , diverfis politionibus edocet. Porro , Miniftrum verbi fe non ftatim abdicare poffe ait officio , fi collegas habeat incommodos , malosque & ingra¬ tos auditores , nili univerfus coetus adeo malignus fit , ut audire ipfum eique obtemperare penitus recufet. Multo minus illum, qui facultate f jum munus aaminiftrandi fatis adhuc inftrudlus, ab Ecclefia quoque diutius defideretur, officium facrum deponere debere , vel quod la¬ boris ipfum & moleftiarum taedeat, vel quod abunde ei , unde fe fuos- que fuftentet , fujppetat , vel quod de caulis quibuscunque aliis, at iis

carna-

MENSIS JANUARII A. M DCXCVI. 9

carnalibus , confultum ejus rationi ifthoc videatur. Aliter tamen fe habere negotium , fi Tuam unice perfonam quaeri , & in fe ab hoftibus fidei machinas omnes , quibus Ecclefiae eripiatur , dirigi cognoverit. Tunc enim & fuga fibi talem confulere polle non inficiatur , fed fecus ftatim pronunciat, fi communis Ecclefiae perfecutio & ipfum vexet,- tunc namque fugam, nili certo refpedu eoque ad Ecclefiae falutem unice diredfo , licitam non ede contendit.

C^uz fecundum , quod officio Miniftrorum Ecclefiae dicUffico eft deflinatum , orditur ab antiquo more, quo, fi quid elegantius a Condonatote didtum fuerat, plaufus ab auditoribus excitatos legi¬ mus. Eum ad multas Doctorum querelas jufle ait abrogatum , nec hodie revocandum, cumfane non aliud (acris fermonibus intendi debeat , praeterquam falutaris aedificatio , ad quam promovendam per- fpicuitati imprimis (ludere , precesque ad Deum pro obtinendo hoc fine ardentiffimas effundere orator teneatur 5 quod ipfum prolixiffi- mis quorundam Patrum teflimoniis corroborat , & Ledorem ad Au- guftini aureum de Dodrina Chriftiana opus remittit , quod , cum in ufum candidatorum Minifterii unice confcnptum fuerit , & feorfim quoque excufum hodie habeatur , fmgulis praecipue commendat. Tandem & catechizationem ad hoc officium (pedare docet , ideoque ad frequens ejus (ludium ferio exhortatur,

Ad elenchum in capite tertio progreditur, illum nempe, qui peccata auditorum redarguit. Heic a privato inchoandum monet, an¬ tequam ad publicum tranfeatur j fi nempe peccata nondum notoria fint , fed adhuc occulta. Manifefla autem coram omnibus corripien¬ da (latuit , ipfius quoque Magiflratus , circa quem tamen caute offen¬ dit agendum. De caetero res politicas duplici ratione confiderari , fe- mel ut Reipublicae tantum profint vel obfint ; deinde , ut voluntati Dei patefatfeae ejusque honori & charitati Chriftiana palam adverfentur. Priori modo fpedatas civilis Magiflratus difpofitioni permittendas, fed pofteriori omnino ab Ecclefiae Miniftro tangendas arbitratur. Ea, quas res Miniflrorum Ecclefiae privatas refpiciunt , pro obje&o publi¬ ci elenchi idoneo non habet 5 ficuti & in his , quae nondum ita manife- ' fla fint , ut fatis certo de ipfis conflet, moram fibi commendatiffi- mam habere Minifler debeat. Licet autem cuivis tempori elenchum convenire non abnuat, femper tamen exanimo pio , (incero , zeli—

B que

s

»■ . ACTA ERUDITORUM

que divini pleno ut isproficilcatur, poflulat. Et cum elenchum, E nihil eo obtineatur, fequi confueverit excommunicatio minor que" Haec vel major fit , quarum ilici a facrae fynaxeos ufu , haec ab omni fi¬ delium- communione-peccatorem repellat ; neutram a folo Ecclefiae Miniftro fine Gonfiftorii praefcitu , imo majorem nonnift confcia &■ approbante tota Ecclefia fufcipi pofie addit,-

Officiis hadenus enumeratis non incongrue ab Audore ffatim in capite quarto ea adjunguntur, quae circa audiendas confejfwncs facrass obfervare Minifter Ecclefiae. necefium habeat» Vitiorum fciiicet ex Tumore non penitus incerto ad notitiam illius perlatorum fcrutinium ©idem injungitur , & quomodo fe gerere conftridus fit erga abfolu— donis cupidum, fi is objeda crimina aut fateatur aut inficietur, expo¬ nitur. Detedain confefiione nequaquam manifeftari debere, ne Ma-- giftratui quidem fcifcitanti , contendit ; quanquam iftud iibentiffimc concedat, facinus in publicam vergens perniciem fic aperiri polle, uti nominata folum re , perfonae nomen & qualitas ftudiofe reticeatur. Ih lite coram ordinario Magiftratu verfantem nonconcelmm effe fi im¬ pliciter abs impertienda abfolutione removere ; bene autem illum ab- Hac arceri, qui eandem a confueto fuoConfeffioiwioex odio, ranco* re , fimilive caufa petere omittat. Tacemus , quae in medium profert Audior de licita correptione confitentis etiam ob illa delida , quibus- ipiemet Minifter ab eo eft offenfus ; de non omittendo heic examine- catechetico ; deque abfolutione per interpretem denunciandaei , qui- peregrina lingua utitur» Sub finem hujus capitis thefm, quod in cafu neceilitatis , & quando copia non detur ordinarii Ecclefiae Miniftri, laicus quoque alterum poflit abfolvere ,Lutheriteftimonio aerario^ nibus nonnullis adftruk.

Caput quintum confilia Miniftro Ecclefiae in Bapttfmo occupato' fuppe di tat.eum q; monet Audor ante omniamt circa materiam ejus& formam ninil quicquarn immutet. Prudentiam dehinc in baptizandis Judaeis, monftns,expofititiis^requirit. Prolem nifi plene in hanc lucem editam Baptifma.tmgi prohibet. Infidelium infantes extra Ecclefiam. natos act Sacramentum hoc afferri finit , fi moclo illi in noftra potefra- te fint , at fec-us , fi apud parentes remaneant. Pafrinos (ive fufeepto- res citra diferimen admitti vetat, &' fi forfan ex improvifo 'huc acces- iennt quidam malae not& homines , quid tum fado opus fit-, declarat*.

v Im-

/ '■ ' - - ’ j e / f -

/ . /

V x . ' 'a ‘ .

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. ii

Impoiitionem nominis non ex abfoluta quidem necesfitate , fedboni tamen ordinis caufa in Baptifmo non omittendam fuadet. Ubi Eccle- •fia initatu preffo verfetur , Calviniano etiam & Pontificio Miniflro, dum haberi orthodoxus nequeat , infantem baptizandum tradi poffe largitur.

Proximum a Baptifmo locum EucharfiU Sacramentum obtinet-, de quo in cap it^fexto monita nonnulla Nofler fuggerit. Ab ejus par¬ ticipatione arcet haereticos pertinaces, peccatoresque notorios, qui obftinatf in publicis delidlis &fce!eribus contra confcientiam perfe- verent , excommunica tos item, quamdin publice reconciliati non fint£ nec minus magos, necromanticos , lenones , manifeflos ufurarios, gladiatores , qui ad mortem ufque invicem depugnent. Qua occabo- ne eos acriter redarguit, qui jamjam duellum inituris Eucharifliam im¬ pertire nulli dubitent. Poilhaec invitos, & quos in publicis peccatis perfeverare conflet , ad facram coenam cogi non polle fubdit. Mutos contra & furdos abejusufu fimpliciter non excludendos ; abflemios vero redlius Euchariflia carere , quam fub una fpecie communicare reputat. Animam agentibus & omni ufu rationis deflitutis facruna hocce epulum porrigi vetat. Si conje&us in carcerem morbo, quodam vehementiori affligatur , & Eucharifliae teneatur defiderio, hanc ei mi- nime negandam cenfet,etiamfi crimen intentatum nondum confeflus fuerit. Innocentiam per Eucharifliae fumtionem incongrue probari affirmat* Miniflrurn Ecclefiae , (i res ita poflulet, iibi ipii hoc Sacra¬ mentum porrigere poffe docet , ac jundlim denique , quomodo is cir¬ ca elementa pofl confecrationem remanentia, quomodo circa com¬ munionem aegrorum pelle infedlorum, quomodo circa alios ejusmo¬ di cafusfibi queat omnium optime confulere, declarat.

Caput feptimum 'm copulationem n cogam orum impenditur , ad quam requirit Audior praeviam explorationem confenfus eorum , qui conjugium illud aut approbare valeant, aut rejicere. Pofl cautionem ipfi demandat, ne conjungat , qui ob confanguinitatem vel affinita¬ tem matrimonium inire prohibeantur, monetque,ut rationem fup- puiandi gradus probe fibi reddat cognitam, ac tandem poflul&trne quis temere facerdotali eopula-tales fodet, qui ad aliam parochiam fpedlent j quae tamen regula expiret , fi v. g.ii , qui caflra fequuntur* qui peregrinantur ,&£. copulationem clefiderent.

B 2 Vi fi-

p ACTA ERUDITORUM

Vijit at tonem agrotorum atque moribundorum non omittendam effe ab Ecclefiae Miniftro fub initium capitis ollavi probat. Partes au¬ tem apud eos obeundas heic non allegat , quandoquidem id in tradla- tirvernaculo , cui titulus : QSorbettitUttg JUt’ £\V c. XXVII. ab¬ unde praeftiterit : in quo praeterea capp. XX1IX dc XXIX» rationem cum tentatis converfandi late indicarit. Ut adeo heic nihil addat am¬ plius, quam quod & alias Ecclefiae Miniftrorum fit privata informatio¬ ne , adhortatione , obteftatione , comminatione , confolatione credi¬ tis fuae curae animabus confulere.

Caput nonum Ecclefiae Miniftrorum vitam atque mores con¬ cernit , ubi poftquam illos nomine hoc indignos Audior pronuncia- vit, quorum doclrinae vita nonrefpondeat , quemlibet etiam eorum, qui ecclefiaftica officia ambiant , de vita improbe transadla fufpedlum efte haud debere , praeclaris Patrum celeberrimorum effatis , ac re im¬ primis ipfa nixus , afieriti

JULII STERRINGA ANIMADVERSIONES PHILO LOGICO - Sacra in Pentateuchum , exhibentes veram Gf limatiorem variorum in quinque Mofis libris locorum , tum verbalem , tum in multis quoque realem interpretationem .

Leovardiae apud Heronem Nautam, 1695. in 4. plag.q^.

^^Oluit clariftimus Autor , qui Bornbergumanae inFrftiis Ecclefiae praeeft, Animadverfiones illas fpecimen effe emendationum , quas nova Belgica facrorum oraculorum verfio , quam cum nulla non re¬ centi orum de palma contendere polle novimus , adhuc admittere vi¬ debatur. Cum vero praevideret , vix fieri pofie , ut iftud ftuaium eo¬ rum , qui ferre non poliunt , ut verfioni vulgo receptae aliquis naevus inhaerere credatur, cenfuras effugeret^ omnem in praefatione kpidem movet, ut eorum judiciis pondus fuum & autoritatem eripiat. Nec enim ipfos quidem Pontificios eousque fliperftitionis procefiifieos- tendk , ut vulgatae fuae, Tridentini Concilii decreto pro authentica de- ciaratae, medelam adhiberi noluerint : & inter Belgas Reformatos, an¬ te le quoque viros eruditos quamplurimos fimiie quid tentaffe. Ut alios enim taceamus , qui data occafione paftim id aufi fuerunt, vene¬ randam ClafiemLeovardianam exinftituto emendationiBelgicte ver- fionis manum admovifie, ex Adlis ejus hodienum confiare poteft*

Quin

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 13

Quin ipfe Audor noder ab ea ad Synodum Fri(icam,Leovardia: armo 1689. habitam , delegatus , Cladis de hoc negotio mentem, quidque in eo praeditum aClade jam fuerit, coram Synodo fefe expofuide tedatur.

His itaque & aliis hujusmodi cum fatis munitum fefe exidimaret ,o- pus hocfuum, quod cenfurae verfionis Belgicas dedinavit, aggredus / ed. Idud autem in tres partes abire juffit , in quarum prima de fuperduis , altera deomiffis, tertia denique de immutandis didindte agit. Ut clarius dicamus, tradlat in prima loca, in quibus vocabula quaedam Belgica, quae in verdonem idam irrepfere , fuperflua excuti¬ untur : quae fi forte propter nitorem & perfpicuitatem omitti non po¬ terant , uncinulis faltem , ut alibi fecerunt Belgae interpretes , erant in¬ cludenda. In parte fecunda obfervat vocabula textus originalis , qute verfio omifide videtur : & in tertia denique ea, quae ad fublimiorem e facro textu manifedius eruendam ^su/co/riv originalem , verfionique dilucidius imprimendam facere videbantur. Hoc podremum enim Belgicam linguam, quam ullam aliam, felicius praedare exidimat,ob in- fignem ejus cum Hebraica convenientiam, quam decem e Scripturis, dcquamplurimis aliunde petitis exemplis impraefentiarum ivit ader- tum, prolixius, fi opus foret, facile demondfandam. Talia funt, quod Hebraeis dicitur, qui Belgis een Akkermdn ; fic ^7 AL7 Jud.V, 30. idem ed, quod Belgarum Buijt-halfen^ Sc ficuti illi de pudore & ignominia hominibus inhaerenti dicunt Dp^ bv

fic Belgica quoque dialedo haare fchaante zy {hen ) op de hielen optime dicitur. Sed de idis agere neciiodrinec Autoris nodri indi- tutum nunc fert, de cujus libro & libri genio ut melius Lectoribus nodris condet, nilfupered, quam ut fpeciminis loco paucas faltem ejus cbfervationes hic attingamus.

Obfervat itaque in parte prima ad Genef L.23. verba vfl, p.

qux Belgae reddiderunt : kmderen , des derden gelidts , parenthefi in¬ cludendam ede vocem gelidts > cum vox eam nativa dia

fignificatione non involvat. Deinde Comma voci Kinder en fubje- dium removeri jubet , quippe quod loci mentem ac fenfum inver¬ tat, ultimam quas quarta ed , generationem abforbendo. Textus ni¬ mirum ita habet iXZOTWhv VD «©p NT| eum Belgi¬

ce fic readere jubet Noder : En de Jofeph Jagn van Ephraim kmde¬ ren des derden \lidts~\ i. e. & vidit Jofephus liberos exEphraimo tertiae

sB 3 gene-

1

/

■r4 ACTA ERUDITORUM

generat' onis. Ordinem autem, huncce geneticum ita dilponk: a E~ phraim , j8 Vp filii ejus , y tertii, nimirum ab Ephraimo,

Ephraimi nepotes , Jofephi pronepotes , rppfflfjS 113 ip3 filii tertio¬ rum , Ephraimipronepotes , Jofephi abnepotes, qui alias EZD^yJW quarti nuncupari dolent , <ut adeo quartam ab Ephraimo generatio¬ nem viderit jbfephus. Magni forte momentimon eR, quod -.e iitcrae in voce >— n^Tffrrj produdlione,in Codd. nonnullis ( m quinus nimirum fpatii ratio id extendi juffit) obvia , deducit .argumentum* quali fcil.Ephraimicae propaginis produdlio ifta nomobfcure edocea- tnr. Redlius vero e voce iiiRatu conRrudlo polita contra Chal¬ daeum, Vulgatum,-&LXX Senes (quibus tamen fola voculae zoug omis- iione mederi po Humus ) quartam generationem intelligendam hoc -loco efie r dcmonftr avit.

■In altera parte , quae de omijjts agit , Gen. XXI1X, 13. verba:

p. p» :n;ms *p rrnv sav hitn yvx VW* ita vertit : Dit

iandtfaar gy op ligt te slaapen , dat Jal ik u geeven , ende uVsen zade, addita fc i licet particula relativa dat ,*quae in verfione Belgica omilla e it s hoc -fenili r. terram hanc in .qua nunc r-ecumbU , illam dabo tibi & & femini /uoSub m iniRr a nt illius textus verba: rV^y 33^7 exemplum pronominis relativi fuperadditi demonRrativo , quod non Hebraeis folum , fed Arabibus quoque & facns N. T. Scri¬ ptoribus perquam. eR familiare 3 notat tamen docRiflimus harum re¬ rum V orRius , Hebxaifmum hujusmodi folum obtinere , fi quando pronomen relativum vi fyntaxeos cafu obliquo foret efferendum. Verum locum eum etiam habere , ubi cafu redlo ponendum eR rela¬ tivum , NoRer.ex Genef XVII„n. X) eu tero n. XX, 20. Neh.II, 13. ig. fRuth.IV, 11 15. i.Sam.X, 19. 2Reg.XXII, 13. oblervat, in quibus locis pronomen demonRrativum , .cafu redi o relativo accumulatum , ab- fentis verbi fu bitant ivi poteftatem fubire exiRimat. Sed ut ad textum noRrum redeamus , pleonafmus ille rS rfhy plane eR otioius 3 at fecus fe res habet in {equientibus, ubi demonRrativum in neu-

tiquam otiolefuperadjici clarum eR. Merito propterea illud in ver- fione erat exprimendum, praecipue cum ad poReriorem cladium pleo- nafini, quas NoRer conRituit, pertineat, qua demonRra.tivum pro¬ nomen yfssroK&tyJecp fuo , no,n nifi periphraRica ejus declaratione in- leijeda iubjicitur , quae graviorem J^V^wleripturariaeeii.ii2ntiationi

con-

1

. MENSIS JANUARII A. MDCXCVr.

conferre folet' 1 quam ubi demonftrativum nomini vef

immediate, vel absque ulteriori periphrafi poftponitur , quae prima eftiftiuspleonafini Audorinoffro fpecies.

Ut ex tertia parte unicum quoqueexempium adducamus, quid ad GenefVIfyq.notaverit, exponere liceat. Redditur ibi diminuti ve

p^/XV#,obfervaturque in nota, minorum avium genus hac voce ex¬ primi , quemadmodum contra majores voce ppyrt' denotentur : /at} cbKg/Gc5$ id fieri ait Nofter. Genericam eniin effe illam didionerrq tum ex etymologia ejus offendit , cujus ratione a ^aa-i.e. aurora de~ fcendere Gladio aliisque oblervatum fuitj tumautoritate AbenEzrae/ Talmudis Hiero folymitani aliorumve Rabbinicorum fcriptorum,* imo ipfius Scripturae Deuteron. XIV, H-ip. Sed elTe tamen aliquam differentiam fatetur, nimirum illam, quod voce £py aves fylveftres hc- minib usque magis infuetae , voce vero cicures manfuetiores- que defignentur, licet eam quoque differentiam in univerfum noiv obtinere agnofcat. Et hocfenfu etiam opponi Genefl

XV, io. ii. putat , licet iffa quoque oppofitio perpetua non fit 3 amicam' enim utriusque conjun&ionem Ezech. XXXIX , 4, obfervare fe aitv Multo minus vero conceditViris quibusdam dodis,pa(ierem per intelligendum elfe 3 contradicit enim Deuteron. XiV, 11. ubi

dicitur , cujus additi non opus, fi paller eft 3 nulla eninr pafferum fpecies impura in Scripturis ufpiam memoratur: imo quis pafferes rapaci avium generi afiociari unquam audivit? cum tamen Ezech. XXXIX, 4. tO^yS dive rapacium' avium fpeciei manife^ ffe jungatur.-

GEORGII FRIDERICI FRANCI DE FRANKEN AII Mod.D*& P.P* Onycho logia curiofa , feti de Ungu ibas Trabi at io-

Phy fico - Medica* •

Jenae fumptibus Joh.Bielkii, A. 1695. in 4. -plag. g.

CH” praemonuiflet clariffim9 Audor, magni Parentis celeberrimiqk Viri Georgn Franci de Erankenau , PotentifGmi Regis Daniae h.t. Ar¬ chiatri, Filius paternam dignitatum ac virtutum aemulus, abjedos vide¬ ri ungues, nec-effe tame tales, fed difquifitione aeque ac nobiliores cor¬ poris humani partes dignos, varias hinc unguiu acceptiones delibat, in.^ fola parte cornea, convexa, flexili & pellucida extremorum digitorurm

1 6 ACTA ERUDITORUM

occupatus* Divifione pro fitu terminorum radicali , laterali , extimo vifa, in partium corporis- limitarium numerum adferit, fui generis, non tam induratorum nervorum extremitates, vel ex offis,nervi & cu¬ tis portione, quam ex pluribus pelliculis tenerrimarum fibrillarum pa- pillaceis coalitis & protradfs gigni ftatuens. Idque exemplo affinium maxime cornuum in brutis, e plurimis fimiliter filamentis ex omni cutis fuperficie produdis , §c ungularum, a protradis e cutaneo cor¬ pore nerveis papillulis fenfim folidads rnagis oriundarum ; unde & per membranam reticularem prolongatis papillulis filamenta & ftrix corneae longitudinales efFormentur in ungue , confirmante idem mi- crofcopii. examine, Uniri vero illas ope humoris lenti & vifcidi , fali- no-oieofi , in quem modum & cornua animalium efFormentur , ad quorum infiar & ungues gelatinam coclione praebeant. Mature ad¬ modum in foetu apparere unguium primordia , citra ligamentum ali¬ quod quoad radicem, fola cute Fafficiente , cui adnafcaturnnguis Fem- per , non item ofli , carne Fubftrata non mufculofa , Fed Fpongiofa <Sc levi, tum membyarrarnervofa 5c tendinea , paronychiae Fede. Nutri- rnentumdngrfium derivat ab univerfalis fluidi purpureo latice , ejus- queimprinm gelatinofa dcunduoFa portione , particulas Falino-Ful- phureas v/latiles-alcafinas fub Fe complexa; concinente analyfi chi— mica , pe/ deftillationem unguium , indeque inftitutis experimentis; e Fucccr cutis, ubi radices agunt , illuc derivata. Hinc & vafculorum FanguiFerorum huc pertingentium fit mentio , fada nutritione pro- portionata,per omnes dimenfiones, & nervorum, unde Fenfus, faltim juxta radices , proprius , communicatur in reliqua parte. Relatum huc quoque augmentum unguium ac pilorum poft mortem , propria fide & aliorum probatum , ex refidua humidi unduofi falino-volatilis portione; regeneratio item & figura unguium femicircularis , ufibus eorum perapta, addita difFerentia infimiis, rapacibus & aliis. Hinc numerus , magnitudo & confiftentia expenditur, fingula ufui con¬ grua, color item nativus morbis vitiatus, vel tingentibus quoque extrinfecis, etiam alicubi ornatus cauFa , non minus ac elongatio flu- dio Fada, alendo ungues , necrefecando. UFus affignatur praecipuus apprehenfioni rerum durarum Fervire in manibus, tutari & firmare extrema, aliaque praedare pro lubitu & exigentia. Vires ciendi vomi¬ tum unguibus afferuntur, autoritate &' experientia , diiuendo ratio¬ nes

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 17

nes in contractum -allatas. $ aliae etiam laudantur , affignatae ab Autori- bus. A flatu naturali ad praeternaturaiem digreflus , varios morbos memorat, in figura , magnitudine, inaequalitate, fcabritie , craffitie, decidentia , aliisque, interlperlis obfervationibus & remediis; a vene¬ nis & lepra inprimis mirum quantum immutari. Non abfeindi ali¬ quando tuto excrefcentes , nifi praemiffis evacuantibus j a liberaliori vero refeftione & improvida, periculum majus, quin mortem aliquan¬ do fubfequi polle. Docet &;quomodo ad latera incurvati poflint cor¬ rigi. Afferuntur exempla monftroforum unguium , tum aliis ex cau¬ lis, tum a gravidis impreffa idea peregrina* &defedu motus fufffei- entis. Coronidis loco adducuntur, quae ex phyliognomia, chiroman- t ia , tranfplantationemorborum , moribus & traditionibus unguesre- fervandi , refecandi , & alia illuffrare haec potuere. Qam in rem <$c quaedam fub junguntur in praefatione a G, W. Wedelio, Viro illuftri, feripta.

1 . ' .

MEL CHI ORIS LEYDECKERI DE HISTORIA JANSEN1SMI Libri VI, quibus de Cornelii Janfenii vita & morte , nec non Jk ipftus & fequacium dogmatibus differitur*

Traje&i ad Rhenum , apudFrancifcum Halmam, A. 1695. in g.

Alphab. z.

piam omnino Hiftoriae praefentis feculi partem facit Janfeni - fenus, qui tamen hucufque nondum claris adeo coloribus depi¬ lius, nondum tam egregio cum apparatu ab aliis excuffuseft, quin praecipui in hoc feriptorum genere laboris gloriam vindicare libi ce¬ leberrimus Leydecicerus valeat. Is enim cum probe perfpiceret, non effe omnium hanc facultatem , ut folia , quae ajunt , volantia opta¬ to cum fucceffu colligant , dotffrinasque Janfenii St res easdem atti¬ nentes, prout fparlim & carptim modo heic modo illic delineatae funt, ad informationem idoneam conjungant , fuum ideo hoc Opus, quod dudum inceperat , inque nonum , & quod excurrit , annum preflerat, publico diutius invidere noluit * maxime, cum orti nuper in Belgio motus ex Janfenifmi &: Jefuitilmi dilfidiis non mediocre ipfi calcar adderent. Prodiit nimirum fub anni nonagelimi quarti primordia Innocentii XII. decretum , quo praedeceliorum , ac imprimis Inno- centii X. & Alexandri VII. Bullae iterantur in janfenium, quod in Bel-

S10

i$ ACTA ERUDITORUM

gio ipfiits dif ererentur dogmata , atque a Jefuitis damnati erroris,. id efl Janfenitici , poflularentur, quicunque dogmata de efficacia gratiae ex Auguftino fortius af ererent. Horum primipili ab Audore noftro Epifeopi quidam appellantur , ipforumque prae caeteris Primis, Meoh- linienfis Archiepifcopus, Guijielmus Humbertus a Praecipiano, qui eo totus allaborant, ut-Janfeniftas omnes , etiam illos, qui fufpedi modo Janienifmi eflent , muneribus arceret vel ejiceret ; qua de caufa fu as de Novatorum erroribus & motibus querelas ad Pontificem detulerit, decretumque in eosdem poilulaverit. Imo, quae in literis jam memo¬ ratis queftus fuerit , expofuiileipfum infuper Paflorali ad Ebi fubditos epiflola , quam quoque ex Latino fermone in vernaculum verti prae¬ ceperit. Ejus fummam Ledori Audor in Praefatione exhibet, ac, ut querelas auxerint Antverpienfs, Brugenfs, Gandavenfis dRuremonr denfis Epifeopi , ut non defiieritProfelTorRegius & Vicarius Genera¬ lis Apoftolicus Sylvaducenfis, Martinus Steyartus , declarat. Cum praeterea Jefuitae aliique , quos inter Augufciniani quidam &Thomi- dae, ingentem errorum Janfeniticorum farraginem oculis fubjecerint, data in hunc Enem geminata Tabula, quarum prior hunc prae fe ferat titulum : Janfenifmus omnem religionem dejlruens \ pofferior illum: Jdnfer/tfimu plurimas harefes id errores damnatos pertinaciter- dc— f en dens j idcirco utramque cum fuis thefbus itidem annedif. Inter¬ ea Lovanio Romam ablegatum Hennebelium , Dodorem Theolo¬ gum fingularisque prudentiae ac eruditionis virum , qui accufato- rum ibi caufam ageret. Et egifie ipfum eandem ftrenue , Sz oftendifie manifede,quam intolerandum Et, quemvis eruditumjanfenifrnipoftu- iari, qui non Jemitarum dogmatis lubenti animo adurgeret. Negotio autem fat diu coram Pontifice difeeptato, tandem editum refert decre- mm , qiiG quia em famofe V. PropoEtiones Janfenii damnentur, at Emul prohibeatur., nepromifeue in Eruditos tanquam Jan feni fui fu- ipedos Jefuitae in veherentur. Ipfam deinde PontiEcis-Maximi Bullam proaucit , neehteias omittit , quibus ad hoc Innocentiimonitum Epi-r- acopus Antuerpienfis & Martinus Steyartus fubjedis Ebi omnibus

praeceperint, ut, quicunque publicis fungerentur muneribus, jureju-

rsndo Formulae ad verfus quinque propoEtiones conceptae fubfcribe- yent. Quamobrein ut & Reformatam Audor tueretur Ecclefiam , & ^ am feflfcndnu panderet hiff oriam , Janfenii ante omnia vitam , ge¬ ri - ifa,s

\

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. t$

fta, fcripta , honores, munera, & mortem cum nece dariis animadver- lionibus j ipfius deinde dogmata theoretica&pradica j nec non fau¬ torum ,-Abbatis-Sancyrani , Arnaldi, aliorumque , maxime Jefuitis dd- verfa, & exagitata abadverfariis, in hoc volumine recenfere fhiduit, ac de camero fortaffis abs fe impoftenim edendam dicit fu fio rem de Janfenifmi fortuna & fato hiftoriam, fi & vires animumque DEUS xonceflerit, & Viri dodi , fi quae habeant in Bibliothecis huic ufui in¬ fer vitu ra , fiupp e ditaverint.

Et uti eunda, quarhademis a nobis recenfita funt, limitibus Praefationis continentur : ita nunc ad ipfum opus Audorem infequi- mur. Etin parte quidem prima libri tres de vita ac morte Janfenii eme¬ tiendi occurrunt. Meminit autem Nofter in ipfoftatim limine , alium efle ab hoc, circa quem tradatus hic verfetur, Cornelio Janfenio, co¬ gnominem ilium quidem ,-fed aliquotante hunc natum annos defun¬ ctum, primum Gandavenfium Epifcopum, Virum magnae urique apud Pontificios laudis, nec vulgaris eruditionis, quod edita ab eodem Con¬ cordia Evangelica affatim demonftret.Hunc namque A.ijyd.fenio la- boribu-sq; confedum III. Id. Aprilis obiifle rcum nofter anno demum iygj. lucem primo vitalem afpexerit. Unde mirum fit, quosdam erudi- tosVirorum,uti nomina, fic munera & fcripta con'fundere.Gandavenfl itaque illo pofipofito ad noftrum refledemus oculos. Batavum fuifle eum dicit Autor , natumque in Comitatu Leerdamenft aflerit. Falli autem operis ejus poithumi Editores, quando ipfum oppidum Leer- damum (Lingerdamum alias, quod ad Lingam .fluvium fit fi tum, ) na¬ tale ejus conftituant. Has enim vices fubiifie potius pagum Accoy , & quando Leerdamenfem fe ipfum dixerit Janfenius , ca fse eum rufticae aut profapias nimium ignobilis fortaffis paduifle reputat. Parentes Pontificia religioni addidosycontta Hazardum, Calvinianos eos faci¬ entem, offendit. Patrem didum j.an Otthe, 6c fabrili opere vi dum quaefitaffe , -matrem autem vo catam Lyntj e Gysberts , filiumque ap-( pellatum Cornelis Janfen , antiquo vulgi in Belgio more , at Latina vel erudita terminatione Cornelius Janfenius. Primis literarum rudimen¬ tis eum imbuit Sacerdos quidam Leerdamenfis , fed p^dagogeum7 quod tunc Ultrajedi floruit , ampliori ipfum ac Latinse imprimis linguae fcientia inflruxit. Annos natus feptendecim Lovanium fe contulit, ut ad Academica animum appelleret j ubi quidem Jefuitis

C 2 eum

ao ACTA ERUDITORUM

eum Doloribus ab initio addiftum , fed eorum difciplinas perto&m, tandem in Collegio Adriani VI. (in quo dudiod inopes aliconfueve- rint, ) Jacobum Janfonium ( quidummus extiterit Auguftini admira¬ tor , fed non levis vicillim Jefuitarum adverfarius, ) magidrum vene¬ ratum fuide Audior aderit. Lauream PhUofophicam A. 1604, primus in ordine retulit , licet non absque tumultu. Cum enim fe ipd oppo¬ neret quidam Nobilis Antverpiends , ut ceu dignior proferretur , fciUi funt in partes promotQres,faxaque volarunt , & armis dimicatum ed, aft pugnis cedantibus palma tamen Janfenio remanfit. Contraxit pau¬ lo poli amicitiam cum J.Vergerio, quae , cum 8c hic primum Jefuitis addidlus , fed poftea Janfonio magis amicus fa&u/s fuerit, caufa vide¬ tur Audlori,cur foliti dntjanfenii hoftes Vergerium parentem Jan- fenifmi prunum appellare. Hinc cum Noder e continuis dudierum laboribus morbi contraxidet moledias , ad fuafum Medicorum in Galliam profeclus ed, ac Paridis aliquantum commoratus , Bajonam ibcedit, ubi Vergerius evaferat Templi Cathedralis Canonicus , Janfe- niusque moderator Collegii ab Epifcopo Bajonend , Bertrando d’ Efeaux, inibi erecdi. Sed cumBajona avocaretur Vergerius, nec ibi commorari porro Noder voluit , Lovaniumque reverfus & Collegio S. Pulcherio propodtus ed. Philofophicam, quo ipd mox offerebatur, Profedionem abnuit , Papidlco Philofophio parum amicus. Dotio- ris autem Theologio gradum A. 1619. adumfit, & monitus , ut M. An¬ tonium de Dominis , qui tunc adverfus Pontificem calamum drmxe- rat, refutaret, eo adigi non potuit, ac fufpicantur ideoipdus hodes, quod eo jam tum tempore de edendo Augudino, & convellenda Pom ti ficum autoritate , qui fuis bullis Michaelem Bajum , Augudiniano fi¬ dei defenforem, damnadent, cogitaverit, <3t cum Vergerio inito foe¬ dere convenerit , ut fa cra Romanae religionis uterque mutaret. Re¬ nuntiatus ed interim Theologio Profeflor, mox judu Hifpaniarum Regis A. 1630. facrasliteras interpretari fufeepit, unde natum dicit Ali¬ tor in Deuteronomion Commentarium , nec non in Proverbia , Ec- cledaden , Sapientiam & Sophoniam Analetia , quo podhuma tamen in Eruditorum Bibliothecis aderventur/ De cotero letiioni Patrum, profertim Augudini, animum applicuit indefediim; quanquam ap¬ probare idud Aucdor haud fudinet, quod ad eum preces interdum di¬ rexerit. Virtutes contra ejus dotesque celebrat, ingenium acerrimum,

judici-

MENSIS JANUARII A. M DCXCVL 2*

judicium graviUimuni , memoriam tenacifijmam, magnanimitatem- quoque, diligentiam indefeflam , pietatem, taciturnitatem, amorem veritatis , quam in charitate quaefiverit , Symboli in locum haec verba eligens: in veritate & charitate. Jefuitis autem nunquam non adver- fantem fefe praebuit, cumqueSocietatis Patres id agerent, ut Lovanii li¬ bertate docendi philofophica fruerentur, omnibus repugnavit viribus, adeo ut <3c bis in Hifpaniam proficifceretur legatus academicus, quo id impediret. Caeterum ad fententiam Auguftini de gratia uberius ex cu¬ dendam, occafionem ipbfubminiiFrafle putat Audior litem inter Do- minicanos & Jefuitas de gratia exortam , quam ftudiofe ex hilloria re- cenfitam heic videre licet. Prolixius quoque indicatur illius opera, quam navaverit Academiae Lovanienli, in defendenda Auguftini fen- tentia ) quo in negotio affeclas invenerit imprimis Libertum Fromon- dum , Florentiumque Conrium , non paucos item amicos alios , pro¬ motioni ejus ac faluti deditiflimos. Accidit interea , ut Sylva Ducis a Friderico Henrico , Naffoviae Principe , capta , negotium Religionis ita ibi inftrueretur, ut in paroeciis Sacra Romanenfibus prohiberentur, ddtandem edidto publico reditus ecclefiaitici in ufum Reformatae Re¬ ligionis converti juberentur. Heic fe acriter quidem oppofuit Janfe¬ nius, fed impetitus a Voetio , qui anfam quoque Defperatam Papatus Caufam publicandi inde arripuerat, conticuit, fubflituto inrefpon- dends vicem Liberto Fromondo , qui tamen & ipfe edita a Martino Schookio DelperatifHma Caufa Papatus filuit.Nec veretur Leydecke- rus nofter injuilam ejus appellare methodum, qua in dslputatione ad- verfus Reformatos ufus ht, prout <St atrocem illius in Reformatos ani¬ mum colligi polle autumat ex illa dilputatione, quam cum Theodoro Simonis , Holfato , homine antea Pontificio , fed nunc ad Reformatos tranfire meditanti , inflituerit, ubi , cum fe argumentorum laqueis ex¬ pedire non polfet Janfenius, Theodorum vicilTim captivitati injuriis— que aliisimplicare nullus dubitaverit.-

Hadlenus in vita potiffimum muneribusque Academicis Janfe- nium confpeximus j nunc qua via libi acceflum ad Epifcopatus hono¬ rem is paraverit, ad Autorisnoflridudlum exponi ordo poflulat.Non- parum nempe huc contulit liber, quem abs fe conceptum Janfenius ( nomen interea Alexandri Patricii Armacani adfcifcens ) fub titulo Martii Gallici A. 1630. in lucem publicam emilit, & in quo multa im-

G 3 pugna-

22 ACTA ERUDITORUM

pugnavit, quae pro juftitia armorum & foederum Regis Galliae Ludo- -vici XIII. arduo conatu dixerat Tk)(5Ior quidam Parifienfis Facultatis EccldlatqueDugdiinenfisTheologus,Befianus Arroyus. Ipfa libri fum- ma aLeydeckcro recenfetur, & ficuti is minime diffimulat, quod Gal¬ lis ille plurimas irarum caufas dederit, Hifpanos contra , utpote quo¬ rum jura inibi allerta legantur , eo impenfms delefiarit 3 ficuti pneterea Antonii Rkhardi ,alteriusque alicujus Jefuitae , ( quem Annatum fuis- fe credit, }judicia,& eorum, qui foetum hunc Janfenio penitus abjudica- rint , Fetroque potius Rotato acceptum retulerint , lufpiciones com^ memorat : ita magnam quoque in eodem Batavis illatam prolixe que¬ ritur injuriam, Suecosque ab eo pariter inique habitos, quod laboran¬ tibus in Germania Proteftantibus a Ludovico XIII. fuppetias alfum- ferint, detendit. Nos circa haec haud qua quam diu commorandum, ducimus, fediftud tantum obfervamus, concefium dici in Hi fp an ia Janfenio quafi in laboris praemium Yprenfem Epifcopatum , confe- erante ipfum- -Bruxellis d. 2 8.0 flabris A. 1636 Mechlinienfi Archi-Epi- fcopo , unde poft dedufhis Ypras fuerit d. 30. Novembris , exceptus- que lingulari epithalamio , ( cu m Pontifi ciis Epifc op us Ecclefiaefpon- fus audire foleat, ) quod per dlfcipulps Collegii Jefuitici Reflor offer¬ ri curavit. Prolixum fatis illud eft, fed infertum tamen huic volumini, quin imo adjefla etiam fubJPartis primae finem Belgica verfio, quam Janfenitac A. 1688, cum de perfecutione admodum dolerent , divulga¬ verint. Ac , ut nihil deeffet eorum rquae huc pertinent , ftatim a Prae- > latione ad Lefiorem, Diplomata tum. Pontificis Urbani VIII, tum Phi¬

lippi IV. Regis Htfpaniarum , quibus Janfenio . confertur &: confirma¬ tur YprenfisEpifcopatus, adjunxit, .non alii quidemufui magis iriervi- tura,quaMi ut, qualis fit hodie imEcclefia Romana Epifcopatus confe¬ rendi mos, edoceant. Expolito autem, quidnam ad illa elogia refpon- deant Jefuitae, ipfa Janfenii afla Epifeopalia recenfet, dum praecipue ifta in fua dioccefi correxerit, quae di fplicerent. Parum tamen illa probantur Nofcro, ac, tanto proin citius ad curam properat, qua ultimam. expoli¬ endo Auguftino ilio manum, addiderit. Datum tamen eruditis hunc denique poft ejus mortem, & talem quidem, ut esculus fubin a manu- fcripto differat, editoribus ,fromGndo,& Caleno, ob curiae Roma nae metum multa expungentibus. Annum de caetero unura ac menfes fere .fexEpifcopatu funflus fuerat, cum pridie Nonas Majas A.idjg. itatis

fuae

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 23

fuse LIII, pefte fubito correptus occumberet, Soiicite imprimis Augu- ftinum iuum amicis commendavit ante obitum & Pontificio curatus more animam exhalavit. Mortuus monumentum fumtu multo , arte varia ,gratisquc civium votis extrudum adeptus eft , cujus infcriptio- nem laudesViri egregie deprae dicantem apponit Audor,fed illud quo¬ que fuperaddit, quod juflu Alexandri VII. A. 1655. turbatum monu¬ mentum, epitaphiumque ablatum, & aliud viciflimfquod itidem in -me¬ dium adducitur,) ab hoflibus in ejus vituperium confcriptum fuerit. Jam tertius Audoris noftri liber varia compleditur judicia, quae fuper rebus hadenus enarratis ipfe efformat , & Janfenium certe , cum Belga fuerit , in Batavis natus , lupine & ingrate neglexifle avitam ait libertatem, dum fe Papali fubmiferit imperio 3 cum Profeflor facrarum literarum fuerit Lovanii, magis eum Scripturam fidei principium ve¬ nerari debuifle 3 talem occupafle ipfum Epifcopatum, qui ad jugum Belgis imponendum cum oeteris fuerit inffitutus , quemque is nequa¬ quam ita adminiflrarit, utFromondide eo fpem , quod optimos anti¬ quitatis Praefules repraefentaturus eflet , parum impletam dicere neces- fumfit, praecipue , quod non tam aedificando per verbi minifterium Dei vivi templo , quamfuo , quod habitaret, palatio intentum fefe gefierit. Mox laudandum iflud cenfet in Janfenio fummopere , quod ‘in ordinem monachalem invedus , eundem ad priftinum antiquitatis inflitutum reduci voluerit. Sed <3c infuper ipfum debuifle agnofcere, quod Monachorum vota, dogmataque de fatisfadionibus & operibus Jupererogationis, Theologiae Auguflinianae de gratia repugnent. Me¬ rito quoque ipfum improbafle communem poenitentiae , conreffionis* dc euchariftiae ufum, quanquam in his aliisque tollendis parum pro¬ fecerit. Animum ejus a Belgarum de gratia dodrinis, quas prolixe re- cenfet, haudquaquam alienum, fed tamen hinc inde non parum hal- lucinantem , uti fuo loco didurus fit , pronunciat. Rede eum afleru- ifle teflatur , vitam Ipiritualem formari non pofle, nifi ad dodrinae Auguflinianae normam 3 unde ex fide de Chrifti gratia Ethicam dedu¬ xerit longe fublimiorem, quam quae in Papatu obtinuerit. • Etenim vi- difle ipfum, quam vana eflet de viribus humanis praeflimtio , nec non fuperba meritorum venditatio; unde in eo totus fuerit, ut humilita¬ tem commendaret, quae inaltiflima fui demiflione fita profundifli- mam creaturae a fuo Creatore dependentiam rede agnofceret. De'

' caete-

24 ACTA ERUDITORUM

xaeter o abufh dependentiae ab ipfo gratiae influxu atque efficacia, Mo- linofti m ex Janfenifmo forma, fle Quietifirmm exiflimat. Utut vero praeclara multa de converfionis gratia fcripferit Janfenius, vituperium tamen mereri ipfum in eo, quod ad fidem, ceu vocat, Evangelicatn d e Juftificatione non pervenerit , imo Reformatae religionis odio pro¬ cedere ad eam noluerit ; prout & iniquiflimam adverfus Reformatos inimicitiam pdfirn prodiderit , quam veluti haere ditari a m nunquam non exercuifle deprehendantur Janfenitae , quod teftimonio non uno .comprobat, ac prae caeteris allegat eorundem iras in Gisb.Voetium ex¬ ercitas ideo ., quod ille fe oppofiiiflet Cartefii do<flring,.quam plerum¬ que ampiedlantur ipfi , fed ad multa exin prolapfiprascipitia j id quod methodo recenti orum Phiiofophorum in Theologicis, e qua Janfeni- ftac nonnulli in Gallia dicantur in caftra Arianorum tranfiiflfe, declarat. Circa ipfius teftamentum graviter hoc reprehendit, quodfefuamque mentem Ecclefiae Romanae fub jecerit , pronus mutare omnia , fi pla¬ ceret Romanae ledi. Prodere hoc ipfius Scepticifinum ,in quo recen¬ sio res quidam Janfenitae paria cum eo fecerint* Judicium interea fuum de flatu Janfenii pofi mortem vix ferre iuftinet; cogitat tamen de ipfo meliora, cum quisnefciat, a quo tenui filo , quando gratiae veritas agnofcitur ,falus queat fufpendi. Alia aliorum de Janfenio judicia, fi- ve ea fautorum fint , five fioftium , heic praeterit , & ulteriori de varia Janfenifini fortuna commentationi refervat. Unicum tamen , Sc per integram ejus vitamie diffundens teftimonium Valerii Andrea; fubne- .ddt, & denique Janfenii gratiam Chrifli adverfus Jefuitas Pelagianos .aflerentis icona verfibus depidlam.elegiads fuppeditat, prout & iis,qui vultum ejus noffe cupiunt , tabella aenea fub univerfi operis frontifpi- cium comparente confuluit.

Sed age , quid videtur Noftro de dogmatibus Janfenii ? Expreffit ea hic magno opere, quod Augustinus dicitur, quia totius Theologice Augliflinianajrhefaurus efl, edendoque mox a Janfenii fato operi fe accinxerunt Reginaldus Lamaeus , mortui S.aceilanus , qui amanuenfi$ fuerat & chartarum corredor , Henricus Calenus Archipresbyter Bruxellenfis Mechlinienfisque Canonicus , & Libertus Fromondus profefior Lovanienfis. Prodiit Volumen A. 1640,, opera Zegeri , Lo- vanienfis typographi , ornatum Caefaris & Regis Hflpaniarum privile¬ giis , dedicatumque Sereniiiimo Principi , Ferdinando , Hilpaniarum

Infan-

/

MENSIS JANUARII A- M DC XCVl 25

Infanti , Cardinali , & Belgarum Gubernatori. Non autem deeffe di¬ cit Autor , qui Editores id ftuduiffe referant , ut clam Janfenii opus ex¬ cuderetur , dediffeque operam typographum , ut ne quis ea de re quic- quam comperiret j mire tamen arcanum re velaffe ventum , qui chartis aeri, ut ficcarentur , expofitis, unum alterumque folium in manus Adriani Crommii , Collegii Jefuitici Praefedi , detulerit : & hunc im¬ plorata Superiorum opera effeciffe quidem, ut Jefuitae libri venditio¬ nem impedire moliti fuerint , fed ffuftra y cum mox proflaret Franc®- furti ac Coloniae, &Rotomagi in Galliis recuderetur. Licet vero ti¬ tulum Auguftini, quem darifuo huic libro ipfe Janfenius praeceperit, non imprudentem dicere audeat^non defuifle tamen aftum fuperaddit, quafi Ledorem ipfe dubium relinqueret de fua mente , ac fi Auguftini dodrinam exponendo non fimuleamadftrueret, probaret, demon- ftraret , vindicaret ; quafi non Jefuitas condemnaret , ut palam Augu- ftinianae fidei adverfarios. Apud eos ergo, qui Jefuitarum oderint effa¬ ta , atque Hipponenfem Praefulem ut gratiae praeconem contra Pelagi¬ um adamarint, magnas hoc opus laudes meruiffe j verum iis , quos pe¬ tierit, horridum fuiffe dcmaximopere invifum $ quandoquidem vel folo titulo atque omni pagina damnarit Jefuitas ceu Pelagianos, maxi¬ me illos, qui Molinam fequerentur. Igitur mox ab eo edito auditos clamores & convitia in Virum , in volumen poflhumum, in dogmata, primum thelibus , deinde libellis ac concionibus ad plebem , ac deni¬ que querelis libellisque fupplicibus ad Reges , ad Cardinales , ad Pon¬ tifices , eo eventu, ut tandem fequeretur libri interdidum, dodringe- queAudoris Romana condemnatio. Reformatos autem femper tui¬ tos Auguftini fcripta , prout <3c Calvinus dodrinam ejus de gratia lau¬ daverit. Refert dehinc fummatim , quid in toto opere Janfenii fingu- lisque ejus tomis & partibus contineatur 5 refert etiam , quomodo fui hujus Patriarchae mentem explicaverint in Catechifmo Gratiae edito A. i6jo. Janfenitae. Mox duodecim dogmata Janfenii primaria &; vul¬ garibus Romanorum effatis oppofita velut in tabella exhibet , eju&quc Theolog;am de natura & gratia ipfius effe Auguftini probat, Porro quid Auguftinus a Manichaeis & Pelagianis omnino alienum docuerit, declarat. Iniquiffime autem Calvinianos accufatos perhibet , quafi effent Manichaei, ac libertatis arbitrii peremtores; unde & Janfenius Calvinianus audire pneter rem horruerit, Lutherumque etiam citra

D

funda-

I

t

46 ACTA ERUDITORUM

fundamentum infeclatus fuerit , quafi qui arbitrium liberum negaret. Caeterum dubiiim Anciori non eft , quin veftigia preilerit Janfenius MichaelisBaji,LovanienfisProfefioris, Academiseque Cancellarii, cu¬ jus viri ptopofitiones novem & feptuaginta adponit, & Paparum Pii V. Gregoriique XIII. latas in easdlm lententias condemnatorias re- cenfet $ at non nifi Jefuitarum fimiliumque confilio eunda perada judicat. Sat manifefte autem Janfenium fe amicum Eaji declarafie, un¬ de mirum adeo non fit, quod tata cum eo perquam llmilia experiri ne- cefium habuerit. Illud autem mirum fibi videri affirmat, cur jacobum Benignum Bpsfuetum,qui nuper in fua Expolitione fidei dogmata Ba¬ janis utique , Ut ollendit, aequalia propofuerit, Romae tamen lauda¬ tum, toleratum ad minimum, cum fuis affertis intelligamus.

Verum licet illam accufationem , qua Janfenius Jefuitas ceu Pelagianam fobolem introduxerit, & praecipue inter ipfos ac Gallos Maffilienles jam abAuguftino refutatos parallelifmum formaverit, pro fola tere & unica cauta malorum, eidem quae obtigerint , haberi pofle moneat j nonefie tamen illam adeo fonticam declarat, utpote cum fatis notum , quomodo jam diu atram Pelagianiffni notam imulis Je- fuitisDominicani inufierint, ipfique e Jefuitis aliqui velligia eorum prefierint .Imo & in Bellarmino,quanqua is Molinae , Vafquefii,Leffiiqj opiniones tanquam Augultino adverlantes notet , Pelagianifmi labem reperiri probare nititur, Joannem etiam Caffianum , qui Senii- Pe¬ lagia nffai uni condiderit , a jeiuitis extolli tanquam celeberrimum fui feculi vitae fpiritualis diredorem , nec defuiffe, qui in eum Commen¬ taria ceu orthodoxum fcriberent. Fauftum Rhegienfem, qui fecutus Ilatim fit Caffianum , apologiis defendi , ipfo ob id Baronio indignan- te. Denique quo animo Dominicani Jefuitas Pelagianifmi accufave- ririt, palam efle dicit ex Congregationum de auxilio fub Gemente I1X & Paulo V. hilloria. Ibi enim V alentiam, Arrubalem, & Vaftidam fe reos peragi Pelagianifmiperfenfifie. Et cum Valentia ibi conceffifiet, Pelagianos admififfe reipfa afidifumfupernaturalem fieri naturaliter, etiamfi verbis id negarent , fubfumfifietque Thornas Lemos : atqui idem facit Molina ) haefille illum reum commotis confultoribus* Un¬ de in exitu a Generali acrem hanc cenfuram retulerit: deftruxifti So¬ cietatem, deftruxifti Societatem concesftone illius majoris. Quo facio, & Papas indignatione veiut fulmine paulo poft percuffus, tanquam Au- guflini depravator & Pelagianorum fequax, fere exanimatus, Neapo-

x lira—

• fu V-

V

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 57

limque ad vetius , ex dolore confeftim mortuus fuerit. Haec autem ut demonftret paulo clarius, ipfam harum congregationum hiftoriam late-recenfet. Incepifle eas refert A. 1598. fub Clemente VIII protra¬ has que ad annum ufque 1605, quo Papa hic mortuus fimo lite nondum definita continuatas fub Paulo V. Occafionem earum fuiffe hanc, quod Molinae opiniones de Gratia & Libero Arbitrio, quae antiquae cs- fentFrancifcanorum , probatae hahenus ajefuitis & auhasLufitani- am , Hilpaniam , Belgium, aliasque orbis Pontificii partes turbarent, non ferentibus Jefuitarum molimina D odoribus Lovanienfibus, acDuacenis, atque in Hifpania Salmanticenfibus , quorum prima¬ rius Dominicus Bannez , cui fe in Lufitania Thomas Lemos adjun¬ xerit. Itaque negotium delatum ad Inquifitionis tribunal, mox a Jefuitis ablegato F. Suarez , qui motus componeret , invidiamque amoliretur. Sed cum non feliciter fatis procederet negotium, Cle¬ mentem ipfum,de his disfldiis cognofcere cupidum, hasCongregatio- nes inftituiflfe. Heic vero diu nimis fubfiftendum nobis & prolixe ad¬ modum extendenda effet haec relatio , fi Aha harum Congregatio¬ num fingula ad cludum Auhoris , qui cum cura in iisdem verfatus eft, commemorare (luderemus. Hoc faltim allegamus , cufum ede in Je- fuitas velut pelagianifmi reos decretum Pontificum, fuppreffum illud quidem & in Romanis fcriniis , ne innotefceret , conciufum, ufque dum Janfenitarum Legati Romae illud fidditer defcriberent , appofita publica fidedc inflituta collatione, ex quo tempore a Sanhamoreo publice fit editum. Nec defideratur in hoc opere , cui totum, licet paulo fit prolixius , Auhor inferuit , eum maxime in finem , ut j an fe¬ ni ance caufie contrajefuitas aequitatem hinc o (tenderet. Cunha autem, quae in Jefuitis ille notarit ac perilrinxerit , ad hos articulos reducit i ad dohrinam de (latu primi hominis, de (latu naturae lapfie, de gratia Ser¬ vatoris , de pnedeftinatione , & ad Scholafticorum , praecipue Jefuita- rum , docendi methodum. Rehe vero hahenus & ad Auroris noftri placitum fe gesfit Janfenius ; nunc tamen, quid in eo deficeret , expo¬ nere is non omittit. Videlicet non fatis apte ipfum compegifie dicit fuum de natura & gratia Syftema. Neque potuifie aliter, quando Ro¬ mana communione excedere nollet, Tridentinis decretis obnoxius. Praeterea dohrinam Auguftini obfequio nimis fervili eum probafie ubique , ut etiam naevos imitaretur , quos evitare Reformati caute de-

D 2 creve-

28 ACTA ERUDITORUM

creverint. Imo vero in quibusdam vifum infra Dominicanos fiibfide- re, probatis etiam quibusdam Jefuitarum &Pelagianorum principiis. Quamvis autem prolixiorem de dogmatis Janfenii fallis dillertationem in aliud volumen refer vet^pau cis tamen affertorum fuorum fidem ad- ftruit. Grandem igitur janlemferrorem facit, quod praedeterminatio- nemphyficam, qualem praecipue Dominicani afieruerint, licet pro¬ fundam creaturae a Creatore dependentiam veneraretur , negaverit; imo vero aftatu angelorum deprimi hominis ante lapfum ipfius gra¬ tiae prsedeterminationem plane excluferit;quod nimium in gratia dele¬ ctante & morali fuavitate movente haeferit, atque in illa ftatuerit dari gradus ; quod gratiae interiori cuidam refiftere quem pofie dixerit; quod quoad peccatum originale , rejedto foedere pruno , & ex eo im¬ putatione peccati Adamitici , metuens fibi a Jeluitico dogmate , quod peccatum originale fere in imputato reatu conftituat, unice intentus fuerit in propugnationem illius per libidinofam concupifcentiam ; quod debuerit ex principiis Romanae fidei de efficacia Baptifmi , qua, quicquid eft peccati in baptizatis , eluatur , ftatuere , concupifcentiam polf illud Sacramentum in iis remanentem etiamque in regenitis non efie peccatum , nili illi confenferint j quod afleruerit, in renatis, ma¬ nente licet concupifcentia , dari facultatem, qua legem Dei perfedte implere queant, licet talia quoque fcripferit, quaeviciftim oftendant, quod aliqua fenferit mandata Dei quoad vires datas per gratiam efie fidelibu s impofiibilia ; quod liberius de bonorum operum meritis lo¬ cutus fuerit , quam deceat gratiae Chrifti adlertorem ; hujus autem er¬ roris hunc efie fontem , quod ad Juftificationem gratuitam fine operi¬ bus per gratiam Chrifti fide receptam non penetraverit. Hallucina- tum praeterea Janfeniumin extenfione mortis Chrifti. Quamvis enim fateatur , lingulari medo Servatorem pro ele&is folis ad (Mutem efie mortuum, attamen ut fulmen Tridentinum evitaret, ftatuifle, etiam reprobis ex morte Chrifti gratiam dari , quae veram regenerationem <5c fidem producat, nec tamen perfeverans fit, Deo fiibtrahente certis de caufis gratiam ; unde quoque affirmant , vere fanclos & fideles pluri¬ mos plane & in aeternum deficere; quem errorem, ut vocat , comitatus fuerit alius , neminem de falute fua certum efie pofie , licet foret de fua converfione & fide perfuafus. Has putat Janfenii fiequaciumque do- <ftrinas Scripturis & veritati fidei neutiquam confonas , &; qua: fatis in¬ dicent,

MENS!S JANUARII A. M DC XCV1. 59

dicent ,Janfeniffnum longe diffidere a Reformata fide , quamvis ad eam cauto Moliniffni, utique Pelagiani , evitandi ftudio accedere vifus fit. Reformatos etiam longius abire a Pelagianis , quam Janfenium, qui fubinde his aliquantum fimilis appareat, dum v.g. Pelagii morales fuafiones non fatis rejecerit, dum fandos fiepius deficere conceflerit, communem adeo gratiam eledis & reprobis attribuens &c. qua occa- fione binas de PeLigianifmo <3c Sewi~Pclagianifmo diflertationes fub- nedit , & utriusque naturam ac hiftoriam fufe explicat 5 nosque , dum Ledorem eo ablegamus, fpemfimul facimus, quod citra frudum inde receflurus nemo fit.

Atque haec de dogmatibus Janfenii theoreticis commentari Au- dor voluit. Nunc ad pradica progrefTus, Ethicam illius exfaniori- bus Augufiini fontibus profluentem laudat. Laudat quoque ejus ani¬ mum , Scholafticorum , praefertim jefuitarum , Ethicam adverfantem, utpote cum & in hac Pelagium illi pariter fecuti deprehendantur. Ipfum contra in eo elle totum, ut ex principiis de origine boni & mali, feu de corruptione naturae lapfie per ignorantiam & concupifeentiam, & de oppofita gratia, qua amor Dei peccatori infpiretur , rationem peccati & verae virtutis exponeret. Unde ille fic : fummum bonum eft folus DEUS j omne bonum in creatis eft a DEO , praeiertim in pecca¬ tore reftituto j non eft aliquod bonum , nifi tendat ad Deum , qui eft finis boni. Ergo omne opus bonum debet deduci ex DEO, ejusque gratia, qua in peccatore bona operandi principia producuntur, debet- que rurfus tendere in Deum , id eft , neque eiie poteft aliquod bonum opus , quod non ex illo amore procefterit : contra non poteft non illa adio efle peccatum, in qua amor Dei deficit, aut quas ifti virtuti adver- fanur. Deficit autem per amorem creaturae inordinatum, id eft , per concupifeentiam & dvTcCf)iAicLv, quibus an:mus a Deo autore & hne omnis boni avertitur. Ut vero Deus amari poftet , opus erat fide, qua Deus rede cognofcitur , intentio animi in debitum finem dirigitur , & auxilium ad bene operandum ex amore ab ipfo Deo petitui & impe¬ tratur. Inde ergo ortam Janfenii Ethicam , cujus quoad peccatum <§c virtutem folidas omnino bafes,ex magno opere colledas &c variis arti¬ culis inclufas, Audor figillatim exhibet. Paria autem in hoc negotio tradidifle notat J. V ergerium , Abbatem Sancyranum, qui pai cs etiam

expertus fuerit adverfariorum inimicitias. Utriusque infuper, Vergerii

D ^ pariter

-O ACTA ERUDITORUM

pariter ac Janfenii , Theologiam Moralem circa eu chariftiam <3c poe¬ nitentiam amplius expolitam ab A. Arnaldo , libro de frequenti com¬ munione , cujus fitrnrnam exhibet , & quomodo illius dogmata ab ad- verfariis exagitata reperiantur , indicat. Non intenm Viris fufiecifie perhibet , meliorem docuifie Ethicam , quin & jeluitifmi themata mo¬ rali (iiae dodrinae adverfa ab iisdem impugnari perhibet, ac fpeciatim decantatiflimam illam probabilitatem , ignorantiam peccata excufan- tem , dodlrinas 2 mandata Dei obfervari polfe absque reipedu ad Dei gloriam, ipfumque Chriftum potuilfe virtuofas praedare adiones line refpeclu ad gloriam fui Patris, quin etiam fatfifien polfe divinis praece¬ ptis , non tantum absque intentione ea obfervandi , ied etiam cum in¬ tentione contraria & criminofa; varia itidem eorum dogmata ad amo¬ rem proximi & lecundam Tabulam fpedantia. Praxin praeterea Jefui- tarum circa Chriftianifmi religionem , circa Sacramenta eucharifiisede poenitentiae > circa devotionem , a Janlenitis corrigi. Reprehendi eo¬ rum cultum B. Virgini Mariae exhiberi folitum , reprehendi dogmata Principum juribus & axiomatibus perquam infefta,quaead dudum Sandarelli aliorumque exHifioriain medium producit, tandem que claudit hoc volumen lidei&pktatis ]anfeniano-Sancyranaefpeciml- ne , quod dedit G.Gibieuf, in fine libri de libertate Dei & creaturae, quodque, dum rarus ille liber fit , utheic locum inveniret, dignum utique exiftimavit.

Sed nondum dimittendus LedoreA: fequitur enim Appendix, quae varia in fe fcripta ab aliis profeda continet. Et primo quidem lo- 1 co comparent dua i WtztabuU a Jefuitis in odium Janfenitarum eflor- matse , quarum fupra nudos modo gradus in praefatione exhibuerat, heic vero integram, qua conflant, dedudionem plenifiime legendam concedit. Ac refertae illae funt creberpma errorum plurimorum im¬ putatione , refertae multo apparatu argumentorum , exitium in Janfe- nitas decernendum efie flagitantium. Porro , cum Janfenitae fe vulga¬ ribus, maxime Jefuiticis erga B.Virginem honoribus oppofuermt, edi¬ to ( a Janfenita , ut putat, Mechlinienfi ,) libello , cui titulus : Monita, fala tari a B. Maria Virginis ad cultores fuos indifcretos j idcirco eum integrum fubjungitex editione Leodienfi apud Nicol. de la Rache A. 1674 , (Ted habetur , id quod obfer vamus obiter , exemplar prius Gan- davenfe A. 1673. typis Francififi d’ Erckel imprefium , juxta quod ante

x annos

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 31

annos aliquot in Germania noftra fuperiore repetita vice excufa mo¬ nita haec funt. Bina vero haec exemplaria iilter fe contendentibus ali¬ qua equidem occurret in lemmatibus difiindtionibusque difcrepan- tia, fed levior , unde nonnili cv ifihaec memorare placuit} )

nec minus alterum illi oppofitum ,Duacique mox editum eodem an¬ no , Latine & Gallice , apud Mariam Serrurier , hac fub inferiptione: Jcfu Chrifti rqomta maxime falutaria de cultu dilethffima matri Ma¬ ria exhibcndo,c\i]m autor fuerit Theologus quidam Duacenlis. Deni¬ que liberali manu communicat colloquium cum Tanfenitis, qui A.16^3 damnati & Roma Parifios redituri Tigufum tranfiverunt, habitum a celeberrimoViro , Joanne Henrico Hottingero, quod hujus manude- icriptum, miflamque ad Gisb. Voetium dono (ibi darum celebrat a Gisberti nepote, Paulo Voetio , qui Illuftriffimis Provinciae Ultra je<fii- nx Ordinibus a Secretis efc. Exponit autem in eo Hottingerus , quid fecum quilibet illorum Legatorum differti erit, & ex effatis Pinguiorum hoc denique judicium elicit : Papam parti utrique gratificaturum pu¬ blice damnaffe janfenitas , privatim Auguftini do&rinam approbaffe: Janfenita-s mediam ex Augufiino inter Reformatos «Se Moliniftas viam querere , quae non detur 3 captiofe' & calumniofe Reformatorum do¬ ctrinam ab iis proponi : multum tamen eos lucis habere, puta quod ab Augufiino in controverfia de gratia non recedant, & eundem , utfas- fi fint coram Pontifice , vita fu a chariorem habeant 3 quod de articulis fidei a gratia Dei dependentibus fuum in multis praebeant aflenfumj quod determinationem ultimi actus & gratiae divinae concurfum ad omne opus bonum tam mafcule urgeant 3 quod tandem Jefoitarum ftudia 5c mores plane improbent.

NOUFELLE BIBLI 0 THE ^UE DES AllTEURS

ECCL ESI AS TIQ ll ES» hoc eft :

NovreBibliorhecse Aurorum Ecclefiafticorum

Tomus VII. Autore L.E. Dupinio. Parifiis, apud Andream Pralardum, 1696. inq. Confiat Alphab. r. plag. 11.

A Lia plane facie feptirnus hic Bibliothecae Ecclefiafiicae tomus, quam

praecedentes , in orbis eruditi theatrum prodit» Illi enim cum vitas

feri-

52 ACTA ERUDITORUM

fcriptaquc Autorum Ecclefiafticorum , ea, quam aetas eorum praefcri- bebat, ferie , exhibuerint , iisque Conciliorum hiftoriam, brevemque do&rinse & rituum delineationem fubtexucrint y in hoc arbitraria prorfus methodo, potiffimae feculinoni controverfiae &: materiae ec- clefiafticse pertradantur. Quamobremiprum titulum quoque muta¬ re clariflimo Antori vifum fuit. In Parifienfi enim editione, quae anno 1694 lucem afpexit: Hiftoire des Controverfes & Mati er es Ecclefufti- ques traitees dans le neuvieme Siccle\ H. e. Htft&ria controverfiarum & materiarum Ecclefiajlicarum^feciilo poft C. N. nom agitatarum , in- fcribitur. Quamvis in illa, qua nunc uti nobis licet, editione, Hu- guetanorum fumtibus procul dubio iterata, priorum tomorum titu¬ lus harmoniae fervandae gratia retentus fuerit. Septendecim autem fi- ve capitibus five titulis totum hoc opus abfolvitur , quorum primo, quid tam in Orientali quam Occidentali Ecclelia circa initium hujus feculi in caufa imaginum adurn fuerit, explicatur. Defendebat ima¬ ginum cultumcumPatriarchafuo,quem A. 806. ad hanc dignitatem provexerat, fibi cognomine Imperator Nicephorus; quod etiam ejus faciebat fticcefl'or,MichaelCuropalates. Poft ejus exceftiim vero Leo Armenius Iconoclaftis favebat, quo interfeclo pacem Michaei Bal¬ bus, qui poft eum anno Chrifti 820 in thronum Imperatorium evedus eft , inter Iconoclaftas & partem iis adverlam meditabatur ; quamob- rem adorationi earum ferio interdicebat, omnibus quoque fuperfti- tiofts ceremoniis, quae tendere eo videbantur, abrogatis, quamvis pla¬ ne facris locis eas exturbari non vellet. Quod confilium fuum ut Pon- ' tificiBmmano probaret, folennem ad eum legationem adornabat, Lu- dovicoPio quoque Imperatore occidentali m partesvocato. Verum cum nihil fere a Curia Romana obtineri pollet, libertatem faltem per legatos fuos Ludovicus flagitabat convocandi fuperhac re in Gallia concilium ;qua impetrata, anno 824 dehisce rebus confultabant in Concilio Epifcopi Galli, adorationemque imaginum plane rejiciebant, imo & honorem earum ob fcandalum, quod infirmis inde nalci pote- p. 3, rat,difliiadebant. Ada hujus Concilii Papas Eugenio Ludovicus Impe¬ rator transmittebat, nullo tamen civilitatis genere omifio, quod ad be¬ ne ea accipienda , & pacem cum Orientalibus ineundam eum dis¬ ponere polle videbatur. Non equidem conftat, quomodo omnia ifta ab Eugenio accepta fuerint 3 mittebat tamen interea Ludovicus Lega¬ tos

MENSIS JANUARII A. M DC XCVX 33

tos ad Michaelem in Oriente imperantem , Alitgarium Cameracenfem Epifcopum&Alfridum Nonantulae Abbatem 5 quos tamen vix quie- quam efFecifTe inde manifefhim eft , quod eadem rerum facies in Ori¬ ente , quamdiu Michael imperavit , obtinuerit , poft mortem vero ejus a Theophilo filio perfecutio contra imaginum defenfores fuerit reno¬ vata. Quamvis poft hujus obitum, in Concilio Conftantinopolitano anno 842 ab ejus uxore Theodora convocato , earum cultus reflau- fatus fuerit , evedo quoque ad Patriarchatusfaftigium Methodio in locum Joannis, qui Iconoclaftarum partibus faverat $ quoipfo etiam finis huic contro verfiae in Oriente impolitus fuit. Vigebat ea interea in Occidente inter Claudium EpifcopumTaurinenfern,&Theodemirum Abbatem , quorum ille plane abrogari imagines , hic retineri omifla tamen earum adoratione volebat. Scripta prioris juffu Ludovici Pii re¬ futanda flifcepit Jonas Epifcopus Aurelianenfis , cujus liber contra Claudium, pofl hujus denique mortem, Carolo Calvo dedicatus pro¬ diit. In illo ufum imaginum , fandorumque invocationem , cultum & interceflionem operofe defendit, Gallos tamen non adorare imagi¬ nes dicit , nec probat divinitatem rebus corporeis repraefentari. Ante¬ quam hic liber prodiret, Dungalus Diaconus Claudium refutavit libro Ludovico Pio dedicato. Minus autem, qui circa hoc tempus eadem de re fcripfit , favit imaginibus Agobardus Lugdunenfis Archiepi- fcopus , utpote cui fub (ignis hujusmodi vilibilibus invifibilia coli difplicere videtur. Sed alia mens eft Walafrido Straboni Fuldenfi Mo¬ nacho, qui paulo p odeum fcripfit, &poftquem etiam in Occidente controverfiae de hoc negotio ceflaffe videntur : fiquidem non Ger¬ mania & Gallia tantum , fed reliquae etiam Occidentis provinciae cul¬ tum imaginum recipere non dubitarunt. Nihil itaque fupereffe vide¬ tur clarisfimo Autori,quam ut deViris ecclefiafiicis,quorum aliquae in his controverfiis fuere partes, nonnulla adjiciat. De Nicephoro igitur primum Patriarcha Conftantinopol. agit, eadem fere methodo, qua in praecedentibus tomis Scriptores ecclefiafticosrecenfuit: ut fcilicet vitam primo ejus exponat , quomodo in aula nimirum vixerit , folita- riampoftmodum vitam, quamvis nonmonafticam, duxerit, ad Patri- archalem demum thronum , laicus licet, quomodo fit eve&us. Expo¬ nit inde quam fecit ab eo feceslionem Theodorus Studita aliique monachi, ob legitimum, in favorem Nicephori Imperatoris, pronun-

E _ datum

I

34 ACTA ERUDITORUM

ciatum Conflantini Copronymi cum Theodota , repudiata priore uxore, conjugium , reflabihtumque jofephum Oeconomum , qui Theodotam coronaverat: Sc quomodo lanatum fuerit hoc fchifmaa Michaele Curopolata j quomodo denique a Leone Armenio anno 814 ob controverfiam imaginum relegatus, & in exilio anno 8^8 mor¬ tuus fit, a Michaele Balbo cum canteris extorribus non re vocatus. Ope¬ ra poflmodum ejus recenlet, fummamque eorum breviter exponit, lato quoque critico , ubi opus efl, de iis judicio. Eadem ratione cie Theodoro Studita , de Jofepho Archiepifcopo Theflalonicenfi , de altero Theodoro, Studita paulo juniore, rheofleribo Monacho, Clau¬ dio Taurinenfi , & Dungalo Diacono agit. Quae omnia ideo prolixi¬ us e primo hoc capite excerpere placuit, ut Leboribus flatim cie novae Autoris noflri methodi ratione conflaret , quinus patere nunc exsfti- mamus, noneffe ut vereantur deterius hoc opus fabumnunc elie, cum ea non tantum omnia praebentur, qua; tomis prioribus fuerunt praeii ita, fed plura etiam, quibus denuo orbem literatum libi obflrin- gitVir inter praeclare de eo meritos, non pollremolocoa nobis re¬ ponendus.

p. 10. Hilioriam controverliae de gratia Sc prasdeflinatione caput alte¬

rum complebitur , qua; inter Gottefchalcum , qui Sc Fulgentius dici— citur, haereticas de ea opiniones foventem , Sc Rabanum orthodoxas veritatis aflertorem, circa medium hujus feculi agitari coepta fuit. Pro¬ ponit hanccontroverliam ita clarislimus Autor , ut facile appareat, de verbis lolum eam ex ejus fententia fuille. De re enim fatis inter Gotte- fchalcum Sc Rabanum convenifk ait j in eo folum eos diicrepafle, quod hic rejecerit phrafin, qua Deus ad poenas aeternas praedeftmare dicitur , quam tamen ille obtrudere adverfae parti voluerit , m Conci¬ lio Moguntino anno 848 propterea condemnatus. Cum vero Orba- cenfis in Gallia monafterii eflet Monachus ,quod ad Suesfionenfem dioecehn , quae Archiepifcopum Remenfem Metropolitani habet, fpe- babat, literas de ejus condemnatione ad Hincmarum Remenfem eo tempore Archiepifcopum , Rabanus perferri curabat. Nafcitur inde occafio de Flincmaro differendi , quem cum viros dobps Fiodoardi autoritate, in Ebbonis locum, poflquam per integrum decennium

P* I2* fedes Remenlis vaca flet, fubrogatum flatui videamus ; non abs re fore exiflimavimus ex Autore noflro notaffe , non Ebboni immediate

Hinc-

/

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 35

Hincmarum fedFulconem, huic vero NotonemfucceffilTe, quorum ille novem, hic unicum faltem annum cum dimidio fedem illam te¬ nuerit; poftNotonis vero demum cxceftum, Hincmarum locum ejus occupalle. Quemadmodum vero Hincmari magnae incontroverfia Gottefchaici fuerunt partes, quas toto hoc capite clarisfimus Autor perfequitur : ita non minus ipfi facelliverunt negotii cumRothado Epifcopo Sueslionenfi lites , quas Nicolaus Papa tandem compofuit, quibus totum III caput impenditur ; nec nonVulfadii aliorumque Clericorum caula, quorum ordinationem, ab Ebbone Epifcopo de¬ polito fadlam , pro canonica agnofcere Hincmarus nolebat, quae pro¬ lixe capite IV exponitur. Multum quoque eum turbarunt nepotis fui, beneficio ipfius adEpifcopatum Laudunenlem evedti inquieta contra illum conlilia^quae c, V referuntur , ut & alia maximi momenti nego - tia tam civilia quam ecclefaftica in quibus ejus conipicua fuit dexte¬ ritas, quae totum VI caput hujus operis impleverunt. Talia fuerunt divortium Thietbergae <St Lotharii III Lotharingiae Regis , quod publi¬ co fcripto, fecus ac a quibusdam credebatur, fe deteftan teftatus eft: raptus Jndithae , Caroli Regis filiae , & Angiiae Regis viduae, a Balduino perpetratus : feparatio Ingeitrudae a marito fuoBofone : conjugium Stephani cum Raimundi Comitis tilia , cui debitum conjugale negabat ille, quod inceftum cumeale commiflurum vereretur, cum aliquae confanguineis ejus fe turpiter olim confueiiememor;quam ob caufam etiam illud dirimi jufiit Hincmarus , litamen vera efle didlafua Ste- phanus probaverit. Huc referuntur etiam ftudium ejus & epiftolae ad conciliandos fratrum Ludovici Germaniae Regis & Caroli Calvi ani¬ mos fcriptae; proteifationes contra Anfegili Agendicenlis Archiepi- fcopi privilegium , quem in praejudicium RemenlisEccleliae fuum per Gailias 6c Germaniam vicarium fecerat anno 87 6 Papa Joarmes VIII, & aliaquamplurima , nunc a nobis praetereunda. Capite VII. contro- verfiaenono feculo circa Sacramentum euchariftiae mota; examinan¬ tur , quibus PafchafiumRafbertum libro fuo de corpore de fangume Jefu Chrifti occalionem dedifle^rrulli juxta Autorem noftrum dubium efie poteft. Id vero non aeque perlpicuum eft, quis controverliae flatus praecife fuerit. Eum itaque, poftquam brevem libri Pafchaliani recen- fionem inftituiffet,Mabiiionii verbis ita explicat, ut dicat, ante Pafcha- fii librum confefios quidem fuille Catholicos omnes , verum Chrifti

E 2 corpus

p.52.

p. 54. P- 55*

P-5 6- P- 57-

p. 61.

1

$6 ACTA ERUDITORUM

corpus Severum fanguinem revera exiftere in euchariftia , itemque panem & vinum in illa converti $ at neminem Pafchafii tempore, illud corpus eiTe idem, quod ex Maria virgine natum eft, dire&e afferere au- fum fuiffe. Propterea hunc Pafchafii librum primus invafit Autor ano- nymus , cujus librum ad calcem Erigerii in manuferipto Gemblacenfi Mabilionius invenit, hoc titulo ornatum : Dibda cujusdam fapientis de corpore & [anguine Domini adverfus Ratbertum» Credidit Mabil- Ionius,efte hunc librum Epiftolam Rabani ad Egiloiiem> nullo tamen, E audiendus eft Nofter, fundamento: nam neque titulus id patitur, ne¬ que Epiftok formam hoc feriptum praefert. Non dubitari tamen pot- eft , Rabaniim quoque inter Pafchafii antagomlfas fuifle , praeterquam enim , quod Pvatramno adverfario Pafchafii eum jungit Erigerius,ipfe- met id profitetur, adverfusque eum Epiftolam ad Egilonem Abba¬ tem a fe (criptam teftatur in literis ad Heribaidum : quamvis rea- v lem corporis Chrifti praefentiam RaDanum non negafie, ex variis ejus p. 67. locis probari poffit. Nihil vero de quaeftionis tunc agitata flatu meli¬ us inftruere nos clariflimus Autor exiftimat , quam librum qui fub Bertrami nomine de corpore & fanguine Chrifti extat. Iftum librum neque cumSixto Senenfe & aliis pro fuppofititio habet, nec cum Pe¬ tro de Marea , & P. Paris in differt. de hoc libro , ut & Jo.Harduino^ro Joannis Scoti Erigenae foetu , fed cum Ujferio &MabtUonio , cujus po- fterioris argumenta pro demonftradombus habet , Ratramnum ejus P* ?* autorem credit. In illo autem flatus controverfias fic fere exponitur. Cum aliqui Chriftianorum nullam figuram inmyfterio corporis & fanguinisChrifti locum habere, fed illud nudx veritatis fimplici manife- Ratione peragi dicant : alii contra corpus & fanguinem Chrifti figu¬ ra myfterii repnefentari exiftiment , ita ut differat id quod corpo- Ejicitur, a^eo quod fides ampleditur j ad opinionum differentiam & fchifmafere res rediifle videtur. Non itaque quxri putat Dupinius, an praefens fit corpus Chrifti? id enim fupponi ait. Sed an ime velo & figura praefens fit , ita ut corporis oculis appareat ? an lta praefens fit palpabile & vifibile , ac in fepulcro , in ftemmate crucis,

111 utero matris denique fuiffe credendum eft ? Hoc faltem, non ftlud in

1 alchafio refrutafte Ratramnum exiftimat. At longius proceftifle fa¬ tetur Joannem Scotum Erigenam jille enim manifefte praffentiam rea- iem impugnat, quod etiam jam olim ab Hincmaro Remenfi c. 31. libri

y

MENSIS JANUARII A . M DC XCVI. 3 7

de Pneded. ei obje&um fuifie legimus. E reliquis qui obiter faltemHas controverfias attigerunt , Amalarium , Florum &Drutmarum a Ra- tramni , HaimonemHalberdadienfem vero, & Remigium Antiflia- dorenfem aPafichafii partibus detiffie videmus, cui injuriam fa (fiam, ma ¬ le acceptis ejus loquendi formulis, noder quoque Autor exidimat. Sed alia quoque hoc feculo circa Eucharidiam orta ed quaedio , an fcilicet aliqua eius pars reliquorum corporis alimentorum naturam induat? Qui affirmabant quaedionem,odiofioStercoranidarum nomine appel¬ labantur, fecifieque illud videntur Rabanus , Amalarius& alii non¬ nulli, quos tamen Erigerius,Guitmundus & alii refutarunt. Inter Pa- fchafium & Ratramnum praeter controverfiam de modo praefentiae Chridi infacra ccena , alia quoque mota ed, de modo quo Chridum pepererit virgo mater, an fcilic. aperto an claufo utero? quae capite IIX a clariffimo Antore exponitur ; in quo limul prolixius de Autoribus in hadlenus enarratis controverfiis occupatis, eorumquefcriptis &vita agitur , deRatramno nimirum, Joanne Scoto Erigena , quem a Joanne Scotoffirhelingend Abbate didinguit , & denique PafchadoRatber- to. Sequentia duo capita celebri Photii Condantinopolitani Patriar¬ cha hidoriee impenduntur : ita ut c.IX ejus cumlgnatiode Patriar- chatuCondantinop. contentiones, c.Xvero controverfias inEccle- fia Latina ab eo excitatae enarrentur. Priori loco fimul prolixa de Con¬ cilio generali VIII, incaufaPhotiana podlgnadi reditutionem con¬ vocato, inftituitur enarratio, ut& controverfiae, quae Pontifici Ro¬ mano cum Condantinopoleos Patriarcha de Bulgaria pod id concili¬ um intercedit,utpote quam uterque diae potedati in eccleliadicis fub- jedlamede volebat j Synodi item Photianse , pod hujus reditutionem ad abrogandam concilio modo dicio VIII audloritatem inditutae, Sc dididiorum inter orientalem & occidentalem ecclefiam originis, qui¬ bus prima femina dedifie videtur Graecorum cum iis quos Photius or¬ dinaverat , licet a Romanis Pontificibus fuident excommunicari , pax Sc communio. Tandem etiam ficnpta Photii prolixe commemorantur tam edita quam inedita , quorum quae poderioris generis fiunt non di¬ vidiae erit hic quoque appofuilfe.EPtneinpe in Bibliotheca Augudana, Vaticana Sc Colbertina tra&atus ejus Amp hilo chia infcriptus , qui cen¬ tum quaediones ab Amphilochio Cyziceno eipropofitas earumve re- fponfiones complebitur. Commentarius in Epidolas Paulinas in Bi-

E 3 bliotheca

Pfc7J*

p. 103»

\

-,8 ACTA ERUDITORUM

v bliotheca Cantabrigienfi extat,dcutNotae in Prophetas inVaticana: Li¬

brum contra Leontium haereticum Suidas citat. Habentur praeterea ab eo fcripta fed inedita, opus contra Latinos, colledlio de Epifcopis & Metropolitis, &: traclatus de Manichaeis cujus editionem Hinckelman- nus meditabatur , commentarius in Categorias Arido telis. Lexicon quoque ejus memorat Dupinius , quod in Bibliotheca Gudiana inte¬ grum dehtefcere fama quidem fuit, novimus tamen Virum Gobium, qui perliterasea derecumGudio aliquoties, dum in vivis adhuc edet, egit, nunquam tamen tale quid in fcriniis ejus extitilie, multis argu¬ mentis perfuafum habet. Poffidet autem partem ejus infignem Vir de Rep. literaria optime meritus, Thomas Gale,qui ut communicare eam aliquando cum orbe erudito velit, etiam atque etiam ed orandus ; e re enim literaria fore inilgnis hujus operis editionem , jam olim magnus harum rerum aeftimator Scaliger cenfuit. Casterum idis manufcnptis PhotiiGdas ejus IX, quae in Bibliotheca Claramontana inveniuntur, addimus ; de quibus a ciaridimo Colomelio in fuis ad Cartophylacem Caveanum Paralipomenis admonitos nos fuide fatemur. Conciudi- turdenique caput hoc IX Theodori Abucarae hidoria , qui Photianis primum partibus addiblus, in concilio odia vo errorem fuum agnovis- fe dicitur. Capite X,quod itidem ad Photium Ipedlare diximus, decem capita, in quibus erroris Ecclefiam Latinam notavit, exponuntur, quid¬ que a Ratramno & iEnea, Papae Nicolai 1. monitu, ad ea repofitum fue¬ rit. XI capite eorum , qua: circa difciplinam Ecclefiae in conciliis & fy- nodishoc feculo habitis ordinata fuerunt, inftituitur enarratio , quae cum nuda fere canonum repetitione abfolvatur, non ed , quod hic diu moremur. Capite vero XII conditutiones tum Epifcoporum, tum aliorum, canonumque colledliones ad eandem pertinentes recen- fentur. Inter Epifcopos qui de difciplina formanda foliciti fuerunt,

p. 141, podHattonem Epifcopum Bafileenfem , refertur Agobardus, utpote cujus fcripta tantum non omnia ad eam fpedlant. Eum primo Coepi- fcopum Leidradi Archiepifcopi Lugdunends fuiile Viri docli aiunt, podmodum vero, cum hic in Sueffionenfe monaderium fecedidet, folumfcdem illam tenuide. Verum frudra id Adonis autontate affir¬ mant : fi enim Coepifcopus fuidet , pod ejus fecedum denuo non luiflet ordinatus, quod tamen fadlum fuide legimus ; corrigendus ita¬ que Ado edj ex Hugone Flaviniacend, & pro Coepifcopus , Cborepi -

CcrPm

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 59

fcopm legendum. Opera autem Agobardi ab interitu vindicavit Mas- fonius , qui ea ex manufcripto primus edidit, a librorum compa&ore, nifiiile intervenfiet, lacerando. De Auxilio quoque hoc loco agit, cujus geminum qpusin favorem Formofi Pontificis Romani confcri- ptum prolixa recenfione dignatur. Ignoratur vulgo, cujas fttifte Au- xillus, necAutori noftro aliquid amplius de eo confiat, quam quod Romam e difiitis regionibus eum appuiifte , & a Formolo ordinatum efie Presbyterum, e fcriptis ejus colligat. Capite XIII quaeftiones de ritibus & caeremoniis ecclefiafiicis hoc feculo agitatas exhibet , ubi in recenfendis Rabani Mauri &x Walafridi Strabonis operibus im¬ primis prolixus eft. Monafticis vero conftitutionibus caput XIV. impenditur , in quibus tradendis celebris coenobita Benedidus , Ardo Smaragdus ejus difcipulus , Hildemarus , & Lupus Servatus in epiftolis , hoc feculo praecipuam operam pofuerunt. De hoc po- ftremo diverfa DominiDe la Trappe <3e dodiffimi Mabillonii judicia adducere ex Autore nofiro liceat , quorum ille improbat in illo profa¬ narum literarumftudium, quod monachus ex ejus fententia aliis rebus rediusimpendifietj h;c vero propter illud ipfum pro ornamento mo¬ nadici ordinis eum declarat, quam fententiam Nofter quoque potius quam De laTrappiifequi videtur. Capite XV. catalogus commenta¬ torum, qui in S. Scripturas hoc feculo prodierunt, texitur, quos tamen omnes compilare potius Patrum opiniones , quam ipfos aliquid ad Scripturam lucis afferre deprehendimus. Venit in horum cenfum praeter Rabani &Pafchafii commentarios , ut & glofiam ordinariam a Walafrido Strabone compofitam , de quibus in antecedentibus di- clum jam fuit, Flori commentarius ineditus in epifiolas S. Pauli e XIV Patribus Latinis compilatus ; cujus praeter alia quae recenfentur , etiam opus eft alius in S. Paulum commentarius, e fcriptis Auguftini con¬ cinnatus , qui Bedae vulgo tribuitur , inter opera quoque ejus eXcufus, ut & poemata quae fub Drepanii Flori nomine in Bibi. Patrum exhi¬ bentur , cum inter illa unum habeatur ad Moduinum Epifcopum Au- guftodunenfem,& aliud ad Wulfinum , qui feculo IX ambo florue¬ runt : ut taceamus ejusdem fere genii illa efie cum iis , quae fub nofiri Flori nomine T.II Anal. Mabilionius edidit. Praeter hunc Flaimo quo¬ que Halberftadienfis Patrum notas inScripturas fere integras compi¬ lavit. Commentarius ejus in Epiftolas Pauli , fub Remigii Archiepi-

fcopi

p.150.

/

p.174.

40 ACTA ERUDITORUM

fcopi Remenfis nomine a Villalpando primum editus eft Romae anno 1598- Sed omnibus hodie conftat, ab ilio, fecuio VI quippe defundo, eum proficifci non potuiffe , cum plurimi feculi IX autores in eo alle¬ gantur. Hannonem itaque ejus efte autorem plerisque probabile videtur, Sigeberti&Trithemiiautoritate, nec non Hyii fimilitudine dudis , cui & centum poft mortem ejus annis, Fu iberti fcilicet <Sc Yvqnis Carnutenfis temporibus, adfcriptus fuit : quamvis nonnuR Ii Remigio five Antiffiodorenii live Lugdunenfi eum tribuere ma¬ lint. Angelomi Luxovienfis quoque , Sedulii , Druthmari & Remigii Antiftiodorenfis commentarios Autor recenfet, fed de iis noneflycur pluribus Ledoresnoftros moremur. Ad fequentia igitur capita per¬ gimus. Horum XVI Paparum qui hoc fecuio in Petri cathedra fede- runt, compleditur hiftoriam & fcripta, a Stephano nimirum IV us- P*T?3* que ad Joannem IIX. De ultimo hoc notatur, voluilfe quidem Labbe-

umliteras ejus, quas 320, praeter fragmenta , integras habemus, qua- rundam acceftione augere : verum quas ille addidit, aut fuppofitithe funt, uti tres priores, aut privilegia ajoanne IlXfolo nonprofeda, quales quarta & fexta , aut jam inter reliquas editae extant , ut fexta Labbeana quae eadem eft cum 313 , & feptima quae nihil aliud eft quam inftrudio data Legatis, Conftantinopoiin in caufa Photiana miliis. Capite denique XVII, quod ultimum eft totius operis, de iis actoribus agitur , qui Hiftoriam Ecclefiallicam hoc fecuio fcripferunt , vel vitam aut martyrium alicujus fandi literarum monumentis confignarunt. Locumhic habet inter alios Anaftafius Bibliothecarius , de cujus vitis fummorum Pontificum ita cenfet Autor nofter, ut Pontificum Ana- ftafio antiquiorum vitas ufque adDamaftim alii antiquiori Autori tri¬ buat quiDamafo eos fuppofuerit, fequentium vero Paparum hifto¬ riam Anaftafto adfcribat , qui priorum fimul emendationem infefus- ceperit. Adriani autem II vitam omnino fcripfit ex mente illius Ana¬ ftafius , utpote cui non huic tantum , fed & quatuor ejus fucceftoribus fuperftiti efle, eorumque hiftoriam fcribere , per aetatem licuit. Me- f^99: moratur inter hofce Scriptores Ottfridus etiamWeiftemburgenfis, qui Hiftoriam evangelicam e quatuor Evangeliftis lingua verere Francica five Theptifca concinnavit. Praefationem iftius libri Latinam ad Luit- bertum Moguntinum. Archiepifcopum e Bibliotheca Patrum citat ijpfum vero opus nunquam lucem adlpexifte exiftimat. Verum edidit

illud

l

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI* 41

illud omnino fuperiori feculo Flacius Illyricus cum praefatione fua , in forma, quam oftavam vulgo vocant^ praemittiturquc illi, prseterprx- fauonem Latinam , alia ad Salomonem ConftantienfemEpifcopum Francicis rythmis, cui hoc opus ad plebis fuae aedificationem transmit- titui . Defunt tam e in editione Flaciana priora duo capita, quae una cum tertio intro du&ionis loco fuiffe videntur $ quarto enim denique Hifto- riaEvangehca incipit. Venit in Scriptorum horum cenfum etiam ob Martyrologium fuum llfuardus, qui S. Germani monachus fuifTe ex manuferipto illius monafterii evincitur , quamvis Fuldehfem Abba¬ tem alii, alii S. Salvatoris eum fuifTe dicante Dedicavit ille librum fu¬ um Carolo, per quem non Carolum Magnum, fed Calvum intellmen- duin variis argumentis clariflimus Dupinius evincit, qui tomum hunc nonum ita denique concludit , ut cum Bernardo frudum laboris fui apud Deum fibi polliceatur , fi apud homines forte quod optavit non impetraverit. v

Caeterum indices huic tomo fubjiciuntur ejusdem plane generis quam prioribus , utpotein quo eundem quoque nitorem , eandem eruditionem ac in illis invenias. Cautiorem forte do&iflimum Auto- rem Romanas curiae cenfum effeciffe , faciem item & habitum forfan hujus operis propter easdem mutatum fuiffe dicas 5 animam & genium libri eundem , eundem femper & fibi fimilem Dupinium facile de¬ prehendas.

BERNARDINI RAMAZZINI M \ P. EPHEMERIDES BARO - metrica Mutinenfes Anni 1694 , una cum Diflquifltione caufle afcenfws & defcenfus in Torricelliana fiftula, juxta diverfum aeris flatum, &cf ad ilhflriflimmn & celeberrimum Virum D. Lucam Schrockium Academ . Cafarco-Lcopoldina Natura Curioflo -

rum Prafldem .

Mutinae apud A.A. Capponi& H.H. Pontiroli , 1695. 8- plag. 8|*

CUm clariflimus experientiffimusque Ramazzinus ,Borelli praece¬ ptoris fui motus au&oritate, ( qui in libro de Motionibus naturali¬ bus a gravitate pendentibus prop. 115 Mercurium in fiflula Torricel¬ liana dicit altius elevari , dum aer nebulis pluviofis praegnatur, at poff- quam pluvia delapfa eft , denuo deprimi, p putaret imminente pluvia aflurgere debere Mercurium in Barometro , redeunte vero ferenitate

F fubit-

p. 200.

/

42 ^ ACTA ERUDITORUM

fubfidere $ contrarium fieri deprehendit obfervationibus anno ibpq. jfingulis diebus cum cura habitis, fiimfitque inde occafionem in prae- fenti opufculo ( quod Audloris iiberalitati ,induftriae vero ceieberri- miMagiiabechii debemus) in hujus phaenomeni rationem paulo accu¬ ratius inquirendi. Conflat aute ex Ephemeridibus, deprefiiorem fiem- per fuifle Mercurium nebulofa, plu viola aut nivofa tempeflate,& cum Auflrales flarent venti 3 fublimiorem vero fiereno coelo , & plerumque ventis fpirantibus Borealibusj nifi quod menfe Decembri, dum conti¬ nuabantur pluviae, ad maximam altitudinem adficendit, & in ea per ali¬ quot dies conftitit, rediturae ferenitatis nuncius. Apparet quoque ex illis , nullam contigiffie in Noviluniis, Pleniluniis, Soiftitiis, Eclipfibus- que Lunaribus Barometri alterationem jirnE quino diis tamen 6c vifi- bili Solis eciipfi non accidifie nullam mutationem , nonnunquam et¬ iam creviiTe altitudinem Mercurii, nulla ejus caufainaere adparente. Quae quidem phaenomena omnia quoniam ab aeris cum Mercurio in tubo Torricelliano aequilibrati gravitate variata dependent , commu¬ ni recentiorum Philofophornm confienfiu; non le vis reflat, Audlore judice , difficultas , quomodo fcilicet dici poflit, aerem leviorem efle imminente pluvia vel dum ruunt imbres , graviorem ferenitate refti- tuta , cum perinde videatur, ac fi quis affereret , mulierem pofl editum foetum graviorem efle , quam cum praegnans erat. Hanc ergo difficul¬ tatem ut amoliatur clarifiimus Audio r, fiu pponit, ex globo terraqueo non vapores folum, qui fiunt pluviarum materia , fied alias quoque ex- halafiones diverfiae indolis.terreas fcilicet, falinas, &c. protrudi, ac prae- fiertim hyeme, flante Borea, nitro aerem abundare , & has quide in hu¬ miliori aeris regione confiflere ,* illos autem altius evehi , & a, ventis contrariis in nubes denfari, ut diu ante Cartefium Hippocrates docuit. Conjicit deinde , cum vapores in nubes & nebulas coguntur a ventis contrariis , eos hume&are exhalationes , praecipue nitrofias , ita ut gra¬ viores fadhe ex aere deturbentur ; ac proinde ob harum particularum praecipitationem & exclufionem ab aeris poris,aerem ipfium reddi le¬ viorem : dificuffis autem per effufos imbres nebulis ac vaporibus , fieu per ventos alio delatis , & ferenitate reflituta , terreas Sc minerales par¬ ticulas denuo exaltari , ventosque Boreales nitrofam materiam con¬ vehendo novaro aeri gravitatem addere. Unde etiam patet, cur ab Auflro letior apud nos reddatur aer, a Borea gravior , quia fcilicet ille

hu-

MENSIS JANUARII A. M DC XCV1. 45

humiditatem ad nos affert praecipitantem exhalationes in aere haeren- tes,hic nubes diffipat nitroiasque partes advehit.Cujus tamen contrari¬ um procul dubio aliis in locis contingit ; liquide ex Lucae cap.XII verfi Auftrum in Palaefiinaaeftum, non pluvias excitare confiat. Caete- rura mutationes reliquas Barometri, quae tempore v. g. .fflquinodlio- rum ,Eclipfis, aut contra vulgatum morem contingunt, refert dotfiis- fimus Ramazzinus ad effluvia coeleftia j, quae ab aere in linum fuum re¬ cipi & gravitatem ejus variare fupponit. Subjiciunturautem jam com¬ memoratae difquifitioni duae epifiolae de eodem argumento , quarum altera eft D. Joh. Baptifiae Boccabadati J. U. D. & Sereniffimi Ducis Mutinenfis Mathematici, altera D.Francifci Torti inMutinenli Ly- ceo Medicinae ProfeiToris. Prioris Audior aerem leviorem fieri putat pluviofo tempore, quia tunc aqua calore in vapores attenuatur, qui agitati majus fpatium requirunt, ficque concretum ex aere & vapore levius , quam folus aer eft , ccnflituitur $ qui , fi folus a calore movea¬ tur, tam rarus non fit, ut fenfibilis levitas oriatur. Inpofteriori epi- ftola id agitur, ut oftendatur Borelli fententiam non repugnare ob- fervationibus , cum huc redeat : Aerem ipfum tamdiu graviorem red¬ di & Mercurium altius urgere, quamdiu intra ejusdem fpatiola fulpen- duntur vapores aquei , quod in ferenitate contingit : eundem vero aerem minus gravitare, & Mercurium in minori altitudine fufiinere, quamdiu illi vapores incipiunt ab aere excuti & terrae inniti , quod in ipfa pluvia & paulo ante pluviam fenfibilem fieri folet.

AONII PALEARII VERULANI OPERA , AD ILLAM EDI - tionem , quam tpfc Au Lior rec en fuerat (A auxerat , exeufa , nunc

novis accejfionibux locupletata .

Amftelodami,apudHenr. Wetftenium, 1 696. g.

Confiat 1. alph. 20 plag.

Loquentiae laude fuperiori aevo Italiam potiflimum effloruifte ^confiat. Nam fub exortum feculi decimi fexti praeclara ibi extite- runt ingenia , quae eloquentiae cultu eximiam fuam eruditionis vim exornarunt, & e barbarie praeteritorum temporum eludlata , oratio¬ nem exquifita diligentia , ad veterum Audlorum rationem expolive¬ runt, & rerum praeftantifiimarum copiam verborum fplendore illu¬ minarunt, Nota funt Politiani ; Longolii , Bembi; Sadoleti , Vidlorii,

F z Sacra-

44 ACTA ERUDITORUM

Sacrati , Sigonii , Manutii, Mureti ,Bonciarii , aliorumque clara elo¬ quentias laude nomina , qui humaniorum literarum Icientiae -faculta¬ tem eleganter & copiofe dicendi junxerunt , inque dudiis fuis id ope¬ ram dederunt , ut quum in omnibus vite partibus non ea modo , qui¬ bus nullo modo carere pqdumus, verum etiam quibus fatis commode non caremus, fedtemur, <$& ornatus rationem plerisque in rebus ha¬ bendam ede ducamus 5 in literis quoque eum adhibendum exidima- rint, dicendi facultate & elegantia nihil liberali homine dignius cenfen- tes. Piurimos horum ab oblivione vindicarunt fkpius edita in vulgus eloquii ac facundiae ipforum monumenta j Aonii Palearii autem , iftis in dicendo magiflris & eloquentidimis viris accenfendi, memoria tan¬ tum non cum combudi dodtidimi viri cineribus difflata fu 1 6c extin- dfo,a civibus certe ipfius negligenter perquam & fadidiofe habita. I11 Italia enim nunquam ea prodierunt excufa,ac nid Lugdunenfes & Ba- lileenfes annis 1536 & J552 , & Bremenfes anno 1619 typi in lucem (cri¬ pta ejus produxident, aedum foret de eorum memoria. Cauda hujus invidiae non alia , quam ingenuitas & candor ac libertas feriptoris hu¬ jus extitit, qua Curiae Romanae adverfatus ed. Ob quam dyii liberta¬ tem , infuper habito ejus nitore , non modo ipfe Audior ignominio- fum pariter ac crudele fupplidum vivicomburii perpediis ed , fed ejus etiam feripta abolita,& fi per cives ejus deti(iet7prorfus extincla ac de¬ leta fodient : aliorum certe eloquentium virorum feriptorum indar neutiquam adervata, nec per iteratos typos dideminata fuerunt.

Quae nunc demum in nitorem & decus, quod iis debebatur, eve¬ xit clocdiliimi bibliopolae Hernici JHetfienii inoudria: qui indigne fe¬ rens , eloquentiae indgnibus his monumentis lucem invideri , cultidi- mae editionis beneficio eam iis veluti redonandam confervandamque cenfuit. In qua non folum exhibuit, quasBafileenfes & Bremenfes dederant confpiciendas Orationes quatuordecirn, Epifiolarmn li¬ bros quatuor , ac Carmen de immortalitate animorum , auod ad Lu¬ cretii rationem compodtum tribus abfolvitur libris j verum eriam-df- H ion em in Pontifices Romanos & corutn ajjecLu , tedimoniis vipinti fu finitam , & longo tempore occultatam, anno demum hujus feculi fexto typis Vogelianis apud nos Lipdae , incertum quo aucdore , in pu¬ blicam lucem prolatam : praeterea Poemata nonnulla,quae in priori¬ bus ednionious non comparebant, adjecit, nullumque omint eoru m

qute

MENSIS JANUARII A. M DC XCVr. 45

quae temporum injuria & hominum malevolentia iupereflc reliquit, eloquentilfimi hujus viri fcriptorum volumine hoc cornpledi. In cu¬ jus fronti fpicio eximiam praefationem Editor pofuit , qua paucis mul¬ ta complexus , Paleariae gentis , & ex ea orti Aonii patriae , quam Veru- los nadus eft , ftudiorum Romae , Senis , Lucae ac Mediolani exercito- - rum, matrimonii, liberorum , adverfariorum, & crudelifhmae tandem mortis hiftoriam , breviter & eleganter exponit. Nimirum Francifca- norum & Dominicanorum.potentiffimarum partium, graviffima odia eum expertum effe ait, quod aufus fuerit resfacras tradare ftylo pu¬ ro ac Latino; quodque e fandis Patribus , ac vetuftis religionis Chri- ftianse monumentis , multa depromferit, quae extare in rerum natura ipfi ignorarunt 5 ck quod aperte offenderit, fe non favere Ecclefiae Ro¬ manae ; denique quod librum lingua vernacula Icripferit de meritis mortis Cbrifti , huic ea tribuens quae propriorum meritorum fiduciae ipfi imputant. Quod Vatinianum in Palearium odium eo valuifie narrat , ut circa annum M D LX VI , juxta Thuanum Lib. 39. ( nam alii alium annum morti ejus adfcribunt) a Pontifice Pio V. Mediolani vin¬ ciri , & Romam abduci fuerit jufius , ubi vivus in ignem conjedus fit, aeternae veritatis fidelilfimusteftis, aFlacio etiam propterea Catalogo ejusTeftium illatus. Hujus autem exitii fui crebra edi dide praela gia,id- que ipfum fibi veluti praedixiffe , in Orationum aliquot locis obferva- vimus. In tertia fane p. 91 libere profitetur : Si ignis poena mihi [abe¬ unda efl pro teflimonio fidei Chriltianae , nihil eft me beatius . Neque enim puto Chriftianum effe hoc tempbre , in lechdo mori . Parum efl ac - cupiri & deduci in carcerem , virgis cadi , rcftc [.[pendi , infui in culeum , feris objici ; ad ignem torreri nos decet , fi his fitpp liciis veritas in lucem efl proferenda. In Praefatione Adionis fimilia profert p.207: JQuid ffl, quod time amusi quid efl , quod ludibrio cjfe hominibus , virgis cadi , in ignem conjici , pro teflimonio flandi 0 rteu femus ? Adde p. 203. 203. 228. ac alibi , ubi prae conflantia fidei fe aequo animo omnia vitae praefi- clia amiffurum, uxorem, liberos, propinquos, amicos relidimini, Italia excefiurum , in folitudines abiturum , in carcere habitaturum , in fuppiiciis denique moriturum profitetur , modo profeffione fua ali¬ quid ad defenfionem fidei accedat. Praeclara etiam ejus vox efl p. gq. Res domi angufta eft ; ( qualem etiam liberis fuis epifh 30. Lib.IV. p.533. eam depingit ) at conf cientia in animi penetralibus augufta 3 lata , ala -

F 3 crisf

46 ACTA ERUDITORUM

eris , quam neque in ter diu agitant Furia , 01^01 terrent noEiu te dia 'ar - dentibu s. Sedeant illi in cathedra > diademata imponant , dibaphum veftiant , textili ftragulo triclinia fl emant: ego cum tripode iligneo abdam me in bibliotheca , cui fatis laneus amicius eft ad frigus , linteum ad f udor em , letlulm ad quietem ; Plura in Orationibus & Epiftolis ejus hujusmodi inveniuntur loca, bene conftitutiipfius animi indici— um quae probent ; fed quae congerere non vacat. Id tamen omitti mi¬ nime fas duximus, Germanis eum admodum faviffe , & hunc fuum er*» ga eos amorem , non fine infigni eorum laude , ob literarum merita* adverfus obtrebatores tuitum efle. Quam in rem adducere juvat can¬ dida ejus verba ex Orat. II. p. 84- Nihil ad veritatem intereffe arbi¬ tror , cujas quisque fit. Et ut alia pr Meream , quod obfit a multa bar¬ barie , obvoluta nonnulla paupertate incredibili orationis ,fipinofa olim & offufa quadam tenebris * nunc Latinis litteris illu (irata fint \ non mo~ do laudo tfed gratias etiam agendas Germanis puto , qui in ea re fuere diligentes. Jacebant divina ftudia) flrata in cellulis hominum- otioforum , qui licet in fylv as fe abfirufijfent , ut in hac incumberent , ita ftertebant tamen , ut nos in urbibus & vicis audiremus 1 ereBa prope fiunt ab i fi is 9 cum Chaldaicis , tum Gracis , tum Latinis bibliothecis reftitutis , typis pulcherrime adipventis , Theologis perhonorifice fiipendiis decretis. fifiua res clarior , qua gloriofior , qua commendatior ejfiepoteft memoria ho¬ minum fempiterna ? Pag.g]. e Germanis potiffimum Oecolampadium, Erafmum , Melaachthonem ,Lutherum * Pomeranum , Bucerum ex¬ tollit , & permulta ab his digna prorfus omni laude , graviter, accura¬ te & fincere {cripta fuiffe profitetur. Quae ipfia candida profeffio pro¬ cul dubio infortunii caufa extitit , inortemque adeo crudelem ipfi ac¬ celeravit , & effecit, ut praeclara ingenii & eloquentiae ejus monumen¬ ta perdita & deleta cuperent Romanae Curiae devoti ; fed a quo inte¬ ritu ea folertiffimi Amftelodamenfis Bibliopolae cur^ nunc vindica¬ vit. Haec ut Marci Antonii Flaminii etiam opera complebatur, eo- rumque editionem in Praefatione promiffam acceleret , noftrum eft votum commune cum omnibus, quibus nitida excultaque eloquen- tiftimorum hominum feripta prae caeteris arrident.

©te Spiftcln uni> Soangelta an @onn ? tmt> ^cftagcn tureis gan|e3al)f/jc-

Hoc

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 47

/' Hoc eft:

. / •

TEXTUS EVAN G ELICI AC EPISTOLICI PER TOTUM AN- num , una cum Hiftoria Pasfionis , RefurrcUionis & Afcenfionvs JESU CHRISTI , nec non everfie Hierofotyma , aut or it at e publica lUu«* firium Lufatia fuperioris Statuum in linguam IVen- dicam feu Sor alneam ver fi, .

Budiflae ,apud Joh. <2Bififcf)/ A. 1695. in g*

Conft. 2. Alphab. & plagul. y\,

QUserere quis poflet,unde fadlum fit, quod umbilicum Eufatiae fii- petioris incolant reliquias gentis Wendicas , mediae inter Germa- nos vere germanos , qui latus utrumque longe lateque claudunt ? Sed omen fubeft, divina dirigente providentia ^ ut hi de plebe homines, qui feipfos regere non fatis poffint, curae cordique fint Proceribus il¬ lius provinciae 3 ficut praecordia ejus occupare inhabitareque longo jam tempore potuerunt. Specimen hujus gratiae ac benevolentiae fiuae nuper dederunt illi luculentiflimum , quando Pericopas Evangelicas & Epiftolicas per totum annum , nec non Hiftoriam Paffionis, Refur- redtionisde AfcenfionisDominicae,everfeque Hierofolymae,in lingua Wendica typis elegantibus imprimi curaverunt 5 ut haberent ex hac gente tum docentes in templis & fcholis eadem, quae praelegerent ubi¬ que exponerentque authentica quali verba , tum difeentes, quae ante oculos habere femper, fibique familiaria magis magisque privata di - ligentia reddere pollent. Enimveronon defuere jam ante haec tem¬ pora , qui vel optarunt idem, vel etiam tentarunt haud infeliciter, eo- que nomine in Praefatione laudantur jure meritoque. Quinque- Viri tamen illi , quibus hoc negotium publica autoritate jam commiffum erat , Viri admodum Reverendi Clarifiimique , Dn. M. Paulus Prato- rius , Archidiaconus Budiffinenfis,Dn. Tobiaa Q fcf) Ut) C t’ f V)/ Paftor Loh- fenfis, 'Dn.Job.Chriftopb. ©,’lige tVEcclefiaftes Miickdenfis,Dm Gm#. Matthdzi , Parochus Coimenfis, & Dn. Micbt JKq|C/ Diaconus Budis- finenfisQd dederunt operam quam maxime ,ut non tantum Verfio- nes,Cichorianam & Scherzianam aliasque, praeterea veroBohemicam, Polonicam & Slavonicam , Germanicam autem imprimis , quae Me- gelandrum Lutherum autorem habet, & ab iis merito fuo extollitur

prae omnibus, fed dc fontes ipfos, quod eft, textum Graecum, & ubi

opus

4S ACTA ERUDITORUM

opus erat , Hebraicum confuicrent , non nefeii , quin de ipfo fa<flo jam experti , quod ex illis lingua etiam Wendica feu Sorabica bibantur aquae dulcius exprimantpcque, Verfione tamen Germanica Divi Lu- theri femper e regione pofita , cum & haec fit accuratifiima , ideoque digniflima quae quali agendo aliud a Venedis feuWendis illis attenda- nir, & fiquidem plerique hodie Germanicae linguae non funt ignari, fi- mui in (liccum & fanguinem vertatur. Compenfet (ita cum Dnn.Au- toribus in tine praefar, nos etiam optamus,) illuilribus Lufatiae Statibus hanc pro fubditorum Tuorum falute curam largiilime DEUS , ut ha¬ beant in fpiritualibus non minus quam temporalibus bonis , de quo fibi pofterisque fuis femper poflint gratulari.

NIC BMRII ORNITH OPHONIA , SIVE HARMONIA ME - lic arum Avium, juxta naturas, virtutes & proprietates fitas, Car¬ mine Latino- Germanico decantatarum .

Eremae impenfis jo. Weffelii , 1695". in 4. Alph.2. plag. 2.

QUae (ub veris initium , & per aeftatem , fuavisfimo concentu auras implent ,& aures noftras demulcent , dulcifonas ofeines aviculas ftiavi carmine praedicandas , coque cantus varietatem & gratiam, qua iifae mentem rioftram exhilarant, quodammodo imitandam (ibi pro- pofuit Audior. Earum certe naturam , varios canendi modos , habi¬ tacula, paftum, educationem ^ colores ,& alia ad illas fpedantia fic perfecutus eft , ut non minorem ex hoc libro phyfices & hili oriae ani- malium fcudiofus utilitatem, quam jucunditatem poetices cultor con- fequi posfic. Siquidem in notulis etiam , quas fubinde attexuit , ex re¬ rum naturalium do&oribus, Gefnero, Jonfiono , Franzio, nec non Hiftoricis & Poetis veteribus , multa profert ad cognofcendam earum naturam & indolem proficua. Septem autem prae caeteris decantandas fumfit, & Germanicis ac Latinis carminibus prolixis profequendas e volucrum ofeinum genere prasftantisfimas : Lufciniam feu philome- lam , Canariam feu luteolam, Alaudam five casfitam , Carduelem , Li- nariam, Acanthidem, & Fringillam : quibus annumerandas & poema¬ te praedicandas cenfuit Merulam & Rubeculam. Quicquid de a viculis his a veteribus feriptoribus in literas relatum fuit * aut fama ipfe acce¬ pit, easque tradlando & obfervando animadvertit, Audtorem diligen¬ ter annotaffe , & indolem earum ac dotes exculto carmine decantafie,

vocu-

MENSIS JANUARII A.M DCXCVI. 49

voculas etiam quas edunt & fonos expresfiffe, deprehendet , qui deli¬ ciis his capitur ftudiofusLedor: qui in primo de Lufcinia melydrio, rhythmorum Latinorum venuflate , a qua nec fandi prifcae Ecclefiac Patres abhorruerunt, cumprimis afficietur, dulcedine etiam elegiarum, queis caeteras aves decantavit, non minus animum obledabit , quam olcinum harum cantu aures capiuntur. Quarum ^ ut& oculi fatien- tur , imagines cuilibet carmini praefigere voluit Poeta.

NOVA LITER ARI A.

r)Raeter duumviros celeberrimos, Hugcnium &c Pufendorfhm , anno ■** fuperiori defundos (quorum obitum dudum in Adis hifce noftris non line ludu commemoravimus ) plures alii viri dodi eodem anno e vivis exceflerunt. Ex his nonnullos , quorum forte nunc recorda¬ mur aut opera in Adis Eruditorum recenfuimus , hoc loco mdicafle, non alienum erit abinflituto noftro. In Italia immaturo fato , aetatis nempe anno quadragelimo quinto, diem obiit Vir non literarum glo¬ ria minus quam fplendore generis ilhiftriffimus , faepiusquein Adis noftris ex merito laudatus ,Dn. Car olus Maria Caraffa , Buterae , Roc- cellae ac S. R. Imp. Princeps , inter Dynaflas titulis claros in Regno Si- cilae dignitate Primus , atque in Regno Cadeliae e Magnatibus primi ordinis. Grandior natu , aetatis quippe annum agens odogefimum, mortem cum vita commutavit Neapoli Leonardus Capuanus , cujus poltremum opus, vitam Dn. Andreae Cantelmi complexum, in Adis anni fuperioris pag. 157. recenfuimus. InAnglia Henriciu lfrharton , cui lucuientum opus fub titulo Angliae Sacrae An. 1691 editum, & a nobis in Adis hilce Tomo II Supplementorum Sed.III.de IV. pag.105. 193. juflo ftudio recenlitum debemus, in aetatis, cujus annum trigefi- nitifii primum nondum attigerat, flore, die y. Martii obiit, Hiftoriae Epiffioporum & Decanorum Londinenfium &Affavenfium, de qua proxime diduri quaedam fumus , immortuus. Exeunte Novembri Oxoniae defundus eft Antonius a IP^oody vir dudum vel ob Hiftoriam & Antiquitates Umverfitatis Oxonienfis , cujus vivum quali repertori¬ um videri potuit, jam anno 1 674 magno volumine editas celeberrimus, Athenarum et am &Faftorum Oxonienfium , ex quorum parte pri¬ ma anno 1691 vulgata in Adis A. 1692. pag. 35 feqq. pauca quaedam ex¬ cerpta dedimus , plura fortafle ex fecunda parte propediem daturi,

G audor.

5° ACTA ERUDITORUM

sudor. Nuperrime vero-, die nimirum Decembris, ut ex fchedis publicis rerum novarum nuntiis accepimus, poetarum Anglicorum princeps Dry denius , de quo dicendi occafio proxime fe nobis offeret, expiravit. In Gallia celeberrimum Ecclefiae Romano- Catholicae pro- machum Nscehum , die 1 6. Novembris , aetatis anno feptuagefimo de- fundum nuper cognovimus. Ejus Praejudicia , quae vocat , Legitima contra Calvmianos in Adis noftris A. 1683. pag. qyS.feqq. recenfui- mus: quod opus tum quidem conjedura non omnino vana dudi An¬ tonio Arnaldo tribueramus , fed de errore admoniti genuino audori Nicolio, in Audorum primi Adorum Decennii Indice generali, ut par erat , reftituimus. Quos poftea idem edidit libros de Reformatis fchifinatis convidis & de Unitate Ecclefiae, fatemur ad manus noifras nonperveniile: utriusque tamen contenta bona fide dedimus^uan- do Petri Juni Theologi Reformati Syftema de Ecclefia & Analyfi fidei in Adis A. 1637. pag. 142. igz. feqq. Sc Tradatum de Unitate Ecclefiae & Articulis fundamentalibus A. 1633. pag. 603.625. feqq. (quibus ni- jnirum fcriptis Nicolio refponfum fuit ) recenfuimus. Hollandia lu¬ get hodieque Botanicum infignem Paulum Herraannum ^ tfi jam fub anni fupenoris initium , die 29. januarii vivis ereptum. Patriam is HalamSaxonum , aut fi mavis , Magdeburgicam habuit, fed exteras regiones vifendi fumma cupiditate dudus,in Hollandiam primum, inde in ipfam Indiam Orientalem profedus , Medici munus in infula Zeylanica aliquot annis fufrinuit, abljluflriffimis denique Academice JLugdunenfis Curatoribus A. 1679. adBotanices profefiionem publi¬ cam obeundam in Hollandiam revocatus : quam fpartam quod ex¬ ornaverit , vel Horti Academici Lugduno- Batavi Plantarum Catalo¬ gus, & Florae Lugduno-Batavae Flores, de quorum illo in Adis A.1637, p. 245, his autem A. 1691. p 217. diximus , dubitare neminem patiuntur. In Germania Tubingenfis Academia decus haud exiguum, Eliam Ru~ dolphum Camerarium amifit , Primarium Medicinae Profefiorem ac Serenifilmi Wurtenbergi^ Principis Confiliarium & Archiatrum , die 7.Junii,nondum abfoliKu quinquagefimo quarto aetatis anno defun- dum : imo fuperffiteni, fed in filio Elia, Medicinae itidem in Academia patria Profefiore, cujus eruditionis fpecimen infigne , Difiertatio- num Medicarum trigam , anno fuperiore pag. 165. exhibuimus. Vi¬ nariae in Thuringia die 19. Odobris inexpedatam mortem obiit

w Theo-

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI, ?i

Theologus ConfefiionisAuguftanaegravilTimus Johannes Guilielmus Bajerus, ex merito in Adis noftris non femel laudatus ; qui poftquam Theologias Profefioris in Academia Jenenfi munus dexterrime multis annis iuilinuiflet, innova Univerfitate Fridericiana, Habe Saxonum aufpiciis Potentifiimi Elcdoris Brandenburgici fundata, primariam Theologiae profeffionem meruit, primus etiam ifbius Academiae Pro-* redor Magnificus conftitutus $ inde vero cum in Vinarienfem Aulam ad Superintendentis Generalis munus obeundum revocatus eflet, ob¬ ire illud fato fuit prohibitus.Hamburgi Theologus ac Polyhifior haud incelebris, Abr ah amus Hinckelm annus, cui Alcorani editionem in A- dis hifce A. 1694. p. 381. memoratam debemus, morte fualpem Eru¬ dito Orbi ademit , quam de edendis ab eo monumentis orientalibus complufculis aliis conceperat. Addimus unicum (nec enim juftum demortuorum catalogum contexere animus eft ) Jobannem Fauflum §S. Theoh Dodorem & in Academia Argentoratenfi Profefforem clarisfimum, die 30 Junii apoplexia extindum.

LIBRI NO VI?

He Hiftory of tbe Troubles and Tryal oftbe Moft Revcrend Father

in God and EleJJcd Martyr y William Laud, Lord Arcb Bifbop of Canterbury. Wrote by Himfelf London for Ri. Cbifvel , idpy.foL

Tbe Poetical Works of Mr . Iobn Milton , containing Paradife Lofty Pa¬ ra di i c Regam d , Samfon Agoni fi es , and bis Poems. Togethertyitb explanat ory Notes on eaeb Bookof tbe Paradife Loft. London for * lacob Tonfon , 1695. foL

Camderds Britannia , nelvly translated into Englisb j \vitb large Addi¬ tio ns and Irnpr ov ement s. Pubhfb * d by Edmund Gibfon . London for A, Sedile , idpj. folt

Prine e Arthur , An Heroick Pocm: by Rickard Blackmore . London for A . and I. Churcbtl , idpy foL

Tbe Anatomy of tbe Brain , containing its Mephanifm and Pbyfiolo . gy : by H. Ridley . London for Sam.Srnttb and Berf Walford , idpj. <f.

Of Sine er ity and Confiancy intbeFaith and Profejfion of tbe t rue Re- ligion , in feveral fermons ; by Dr. Iobn TiUotfon late Lord Arch- Bifbop of Canterbury. London for Ri . Cbis\vel , i6py.g.

Anicius' Manlius Severinus Boetius of tbe Conjolation of Pbilofopby^

G z

52 ACTA ERUDITORUM

made English And tllufirated with Notes y by Ricbard Lord Vkcount Prejion . London for I. ChurchiU , 1695.$,

Notitia Monaftica , ^ jiwr/ Hiftory ofthe Reiigious Houfes in Eng-

land and IHalcs ; by Thomas Tanner. Oxford , London by A* and J. ChurchiU, 1695. g.

A Commem ary upon the frflBook of Mofes , called Gene fis. By $ymony Lord Bifhop of Ely. London for Ri. CbuWet, 1695.4.

De Arte Graphica . The Art of Painting , by G A. Du Frefnoy j trans- lated into English , Together tyith an Original Preface containing a P araUel beTwixt Painting and Poetry , by Mr . Dryden. London for W \ Roger s , 1695 .

The Store-houfe of Phy fical PraUice : being ageneral Treatife of the Caufes and Signs of ali Difeafis & c. by Io hn Pechcy . London for Henry Bonlvicke , 1695.8 ,

A Difcourfe concerning the Autority , Stile y and PerfeBion ofthe Books of the Old and Ne"W Te ft ament : by Iohn Edlvards t London for Ion ♦ Robinfon , /<£?/ ,

A Difcourfe of the Government ofthe Thougbts y by George TuUie . London for Ric. Chtfwel , g.

Some Thougbts concerning Education. The third Edition enlarged. London y for A. andl. Cur c hili y 1695 «

Claudii P t ole m ai Tabida Geographica Orbia Terrarum veteribus cogni¬ ti. Franequera apud Leonb.Strichyi695.foL

J. C. Barckhaufen Pkarmacopoem Synopticus. UltrajeBi apud Erane . Ha Imam , 1696 ’

facra Dcfcritticne Ifl orico- Geografca , Chrovologico - Topogra- fica. Opera delT Abb * Riagio Terzi di Lauria. In Roma nella fiampe - ^-7 Bernabb alie Muratte ,1695. fol.

La Meridiana dei Tempto di S. Petronio tirata e preparata per le Offer - vazioni Aftronomtche f Anno 1655, rivifia e re fi aurata I Anno 1695 , <7/ (7/0 : Domenico Caffini. In BolcgnayerP Erede di Vittorio Ben ac¬ ci , 1695. foL

La Natura della Proportione e della Proporzionalita spiegata da An¬ gelo Marchetti . 7» Pifioia nella jiamperta di St ef ano Gatti , /^j,

In f itu fio PhyftcchAjlronomica , adjeci a in fine Appendice Geographica y authore P. D. Cajet ano Fontana. Mutina apud A Capronum & H H. Pomif olurriy 1696 . y. : Fir -

MENSIS JANUARII A. M DC XCVL 53

Firmamentum noviffime denudatum ^ in quo fupputantur omnia fidero, fixa usque adhuc obfervata . Bononia apud Petrum* Maria de Mon -

tibus )i6pj 4' ...

Synopfts Colleilionis Maxima Conciliorum omnium Hi [pania A Novi

Orbis , Roma A. 1694. edita : cura A ftudio Jofephi Saenz De Aguir- re,S. R . E. Presb. Cardinalis Ac. Roma , ex typo graphia Antonii de

Rubeis , i6pj, 12, - . -

Officium Dominica Paffiionis Fcriafexta Parafceve majoris Hebdoma¬ da fecundum ritum Gracorum . Nunc primum Latine editum cura & ftudio I. M . C. Presbyteri . Roma typis joh. Vannaccii , 8* ,

M-Abr. Frencelii de Originibus lingua Sorabica Librili Caput II, Sit- tavia apud Joh. JVilhjch , 169 j, 4 ♦

Io. Baptifta Santolu Vifforini Opera Poetica. AmfteU apud G. Galle t , 1696. 12.

Phalaridis Agrigentinorum Tyranni Epiftola « Ex MSS.recenfuit,ver- ftone , annotationibus A vita authonis donavit Car» Boyle • Oxon ♦ e Theatro Sheld. 1695 .in g.

Catop trica A Dioptrica Spharica Elementa, Au 51 ore Davide Gregorio .

Oxonii e Theatro Sheldoniano^ibpy ,8.

Nehemia Grelv Tr affatus de Salis Cathartici amari in Aquis Ebcsha- menftbm contenti natura & ufw. Londini apud S. Smith AB. JlAaT

ford ,1695.12. . ,

Henrici HameloW I. C. Imperatores Romani a Julio Cafare usque ad facratiffiimum Imperatorem qui nunc rerum potitur , carmine per*

petuo deferipti. Trajeffiad Rhenum , i6g6.ffiL Z>. Junii Juvenalis & A. Perfti Flacci Satyra , cum fcholiis veterum (A commentariis integris fere omnium Erudit orum .Lugd. Bat . apud P>

vander Aa ,1696,4. . .

Bernardi Coemor Differt ationes Me dico- Phy fica de Antris letmferis,

de Montis Vefuvii incendio , de ftupendo offiium coalitu , immani hypogaftrii farcomate. Oxonii ex Theat , /^5 <? ♦

Martmi Lifler Exercitatio Anatomica altera , in qua maxime agitur de Baccinis fluviatilibus A marinis . His accedit Exercitatio de vano iis. Londini apudSam. Smith A Benj . Walford, 1699. g.

Oeconomia Corporis Animalis , autore Guiltelmo Cockbttrn ♦ Londini

apud Hugonem NeWman , <£♦ Hifto

*4 ACTA ERUDITORUM

Hiftovta de Epific opis & Decanis Londinenfibm ac Affavenfibm y aut ere Henrico Wbarton . Londini apud Ilici? . Chis)velL idpj- 8*

Ric bardi Morton Opera Ale dic a , de Pbtbifi y de Morbis universalibus acutis y & de Febribus inflammatoriis . Amftelod . apud Donatum Do - natiy 169 6. in g.

Alo fis Propheta Libri IV , Exodus y Levit icus , Numeri & Deuterono¬ mium , translatione Joannis Clerici , ejusdem paraphrafi per -

Amftelodami apudHenr . Wetfienium. 1696. fol.

Jo ♦ JPrilb. Stuck ii Antiquitatum Convivalium Libri III. & Sacrorum Sa¬ cri fictorum que Gentilium Defcriptio. Lugd , P*at9 apudJac.Hackiumy & Amftelodami apudBoomios . 169^. fol.

Rure heri de Volder Defenfw PbilofophU Ren. Car te fu adverfus P. D. Huetii c en fur anu Amftelod* apud Arn. 'van Raveftein, 169J, in g.

Bartbolomat de Moor Cogitationes delnftaurationt Medicina. AmfteL apud Gerh. Borftium , /^5. ,

Arcana Natura de teli a ab Antonio van Leeupenboek . Delphis Batav . 4/W aKrooneveld , /%\ 4.

Campegii Vitnnga de Synagoga Veteri Libri III.Fravequera. 1696.4.

Elegant i fimorum Emblematum Corpusculum , Latinis Belgicis que ver* jibus elucidatum. Lugd. Bat. apud P. Van der Aa. 1696. 4.

Apo logia pro Attis Santtprum contra Adm* R.P.Sebaftianum a S, Pau¬ lo , Provincialem Carmeli Flandro- Belgici ♦ auttore Conrade Jan - ^ AntverpU apud Hem. Tbieutlier ,t6pj,g.

Jo. Clerici Pby fica , five de Rebus Corporeis libri V* AmfteL apud Geor - Gallet , /2,

Verhandeling van de Twee e er fi e Hooft-gefchillen. 1. Over het Avant- maal des Heeren. II. Over de Over- ab teegenWoordifh eyt van Je- fus Chnftus na fijne Menfcbeyt: door Zacbarias Webber, t Amfier - , 4^ Eaniet van den Dalen y 1696. g.

Schriftmdttge Leere der Geeften , foo der Goede ais infonderheid der fijuade : door Jacobus Koelman, Tot Utrecbt , by Antony Scbouteny 169 5. 4»

pes Konings Rechten , dienende tot het regte Ver fi and van de gangen van Komng Jefius in fijn Hcyligdom : door Theodorus van Toll. Tot lltrecbt , by An t boni Scbouten , 1696. g.

TegenVeoordigen Toeftand ym het Paufelyke Hof , jfawv 4//^ Wm?

f Hoveny

MENSIS JANUARII A. M DC XCVI. 5?

Hoven , Republyken en voornaamfte Steeden vap Italien. Tot Utrecht * by Ant.SchoutenySgd.y.

Jacobi Le Mort Licht der Natuurkunde , aangeftoken tot den OpboX* der Ware Genees-konfl . t Amfterdam , 1696. 8.

Het e er fle Dcel der Waarachtige VVegen , die God met den Menfcb houdt door Taco Hajo van den Honert , Tot, Dordrecht > by Corn , V ViUe- gaarts , 1695. 8-

Oude en Recht-zinnige VVaarhcyd in T Stiik der Bedelinge der Tydcn en Vergevinge der Sonden: door Joh annes Swartte* TeRotterdam by Barend van Sand-bergcn , 1694,4.

De Huyshouding Gods mfyn Kerke , van de geboort e van tfaac tot aati de Verfoening tujflchen Jacob en Efaau\v\ door P.van Stavercn. Tot Leydcn by Fred* Haaringydgy 4,

De Send- Briefvan Paulus aan den G alat en, kortelijk in haar V ftaamert- hang verklaart en uitgebreid , door Tb, Akersloot. Tot Leideh by Ioh . Du Vivie, 1695, 4 .

NaaiAvkeurige Befchryving der AardgeWaftln, Boomen, Heefters,Kruy f- den , Bloemen , met hare Vruchten (A c. door Abraham Munting <* Te Leyden by P. vander Aa , t Utrecht by I\ Halma , 1696. foL

Suite du Voyagc du Monde de Defle artes , ou Nouvelles Dijflcultez pro * pofees a P Auteur du Voyage du Mo?)de de Dejc artes . A Amfterdam chez P. Mortier 1696. 12.

Reflexions fur P Eloquence des Predicdteurs ,par Feu Mr.Arnauld , Do — fteur deSorbonne . A Amfterdam chez Pierre Brunel ,1695.12.

Hiftoire de P Admirable Don Guzman D Alfaracbe» A Parts chez Id veicVe Mabre-Cramoify, 1695« 11.

Les Eloges des Hommes S^avansyirez de l Htft eire de M.De Thouy avie des Annotations (A c . Par Antoine Teijfter . A Utrecht chez Franzok

Halma,\6g6. 12. 3

Rome Galante , ou Hiftoire feerete fous lea Regnes de Jules Ceflar (Ad Augufte. A Parts , chez Jean Guignard 0 1696. I2#

Traite des Fievres malignes (A pourpre0 es. Par M , Frango is Raynattd . A BruJfleUe chez Frango is Foppens } 1695. 12.

Voyages Hiftoriques de P Europe, Tome V. Suivant la ctpie imprime e a Paria 1696. 12«

Hiftoire des Revolutions de Sue de ; par Mr. De Fontenetles de P Ac a de - mie Fran^oifei A Amfterdam chez J+L,de Lormey696.11* Recti «

/

56 ACT. ERUD. MENSJ ANUAR A. M DC XCV.

Reiueil de de divers Traitez concernant P Efficace & la Nec effit e du Ba- ptcme, A Amfterdam chez Antoine Schelte , 1695. 12.

Les Voyages du Sieur Le Matre aux Isles Canaries , Cap-Verd> Senegal & Gamble . A Paria chezjaques Colombat , 1695. 12.

Traite de 1 Infpiration des Livres Sacrez du Nouveau Te ft ament par C> G, De la Mothe , A Amfterdam chez Pierre Brunel , 169^. g.

'De t Educ at ion des Enfans , Traduit de f An gh is, A Amfterdam chez Antoine Schelte , 1695, g.

Ea Manne Myftique du Defert j par Claude Brouffion , A Amfterdam chez H . Desbordcy, 1695. g.

Vita EA Opera omnia Jefu Chrifti manu S S, Evangeliftarum f cripta , vel Contextus Ev/mgeHcw uno quatuor Evangeliftarum calamo f aeram Jefu Chrifti defcnbens Htftoriam , Opus pofthumum Er, Laurentii Cardinalis de Lauraa : editum a Er, Bartholom . Comando de Caft re¬ novo, Roma typis H, Corbelletti i6py 12*

Apologi a in favore de Santi Padri contra quei , chenelle materie Mo¬ rali fanno de medefimt poca ftima. Opera poftuma dei Padre Mae - Jlro Bernardino Ciaffioni da S Elpidio Minore Conventuale, In To- rino appveffio Pietro Vianelli , 1695. 12.

Acia S an Ei orum Junii , in quatuor tomos digefta , a Godofredo Hen - fchenio , Daniele Papebrochio , Francifca Baertio EA Conrado Jan - ningo , Societatis Jefu Presbyteris Theologis , Tomus I. Antverpia apud Elenr, Thieulher } 1695. fol,

Cornelii a Beughem Syllabus recens exploratorum in re Medica , Phy fi¬ ca EA Chymica , Amftelod, 1696. 12.

Du Bel Efprit . Ou font examinez les Sentiments qu 3 on en a d' ordinaD re dans le monde , A Amfterdam chez Pierre Brunel , 1695. 12.

Traite de la Satire, Ou P on examine , comment en doit reprendre fton prochain , (A comment la Satire peut fervir d cet uftage, A Baris , chez LAniffion , 1695. 12.

Jo, Henr, Boecleri Hiftoria llniverftalis quatuor primorum a nato Chri- fto fecu lorum , edita ajoh, Gottlieb Mo liero, Roftochii y 1695. in 4. Proflat Lipfia apud Piare des Lanchiftanos,

Latere Le&orem Benevolum nolumus, Tomi II. Supplementorum Se&ionem IX in lucem prodiifle.

*)o<* - ‘ A

fffc. T • 11«

. ACTA

ERUDITORUM

publicata Lippa

CalencUs Februariis Anno M DC XCVI.

1 C ES ARI IN ORO RACCOLTI NEL FARNESE MUSEO , e fublicati colle loro congrue interpretaziont. , Tomo primo co ra¬ po Jio dal Eadre PAOLO PFDRUSI dclla Compa-

gnia di Gefu>

id eft;

Casfares aurei > colle&i in Mufeo Farnefiano , & evul-

gati cum conveniente iis interpretatione. Tomus primus,. edente

P. Paulo Pedrufio S. I;

Parmae in typographiaDucai^idpq. fol.

Conflat 4. alph. 3-pIag. dc aeneis tabulis, quibus nummi

infculpti funt, zg.

INter praeclara prifcae eruditionis fubfidia Sc ornamenta , quibus litterarum ftudia hodie infigniuntur , elegans & accurata vete¬ rum nummorum tra&atio haud poflremum locum obtinet; qute prifcis noflris majoribus negle&a aut ignorata, hodie plu¬ rimos vel cultores, vel patronos , eft confecuta, dum plerique laudabili ejus cupiditate incenfi, in verfandis , indagandis , fuoque pre¬ tio habendis illis antiqui aevi monumentis infignem operam colloca¬ runt. Ipfi etiam Reges ac Principes } de fummi rerum humanarum mo¬ deratores , a cognitione fua , infra cujus dignitatem humaniores caete- ras litteras plerique pofitas exiftimant, hanc eruditionis partem non cenfuerunt alienam. Bono autem ac felici litterarum fato contigit , ut quo tempore accenfa vel inprimis videnturhominumftudia,adpre- tiofas illas prifeae ac eruditae elegantiae opes eruendas acpertradlandas, (quod vel editae a paucis annis in Gallia,Belgio, Germania etiam noftra, co in genere , aut in quas etiamnum viri eximii incumbunt brevi pro¬ li ditu-

* X ‘ 1 ^ "I

, • y\ ' . - J' " • " >

^8 ACT A ERUDITORUM

dituras,lucubrati0nes abunde dem ondrant) iA hanc potiffimum fandis & contentionis fo aetatem jure optimo veniat horum dudiorum pa- rens & foecunda qu&da promicondaltaiia. Notum Ii quidem ed, & jam praeterito leculo virorum dosdrina & ingemo prteftantium praedica¬ tione pervulgatum , inter illudria ejus decora cumprimis numerari Veterum nummorum Gazophyiaeia , inter ea autem fummo in pretio habitum eiTe FARNESIANtlM : quod ftudio niaxim® 6c liberalitate Cardinalis ALEXANDRI FARNESII , Pauli III. Pont. Nepotis, ante feculum circiter & dimidium fuit excitatum. Ita nt praeter immenfam & exquifitam datuarum , fignorum ,aut librorum etiam veterum ma- mu exaratorum, copiam, quae in fplendidas illas Farnefianas aedes Eunt ii- Idta , accederit quoque infignis nummorum veterum conquifitus un¬ dique acervus, feu verius 1 hefaurus. Cujus utiquerei luculentam fi¬ dem faciet praeclarum illud & divini elogio a Scaligero ornatum, lum¬ inis etiam laudibus a Spanhemio p . qcp6. qpy* evedlum, Fulvii blrfini Familiarum Romanarum anno 1577 publici juris facdum opus , eMu- fei illius opibus unice depromptum, ac inde merito eidem Cardinali Fameno , in cujus ille erat Clientela, infcriptum. Verum ab eo tempo¬ re, ac proinde jam ultra leculum, latebant reconditae ingentes illius Thefaunopes j nec idem ad eas ,in claufis ac obieratis fcriniis abflru— fas , qui ad reliquas obvias & omnium oculis expolitas ejusdem Palatii Fsmefia-ni antiquitates perludrandas , patebat talium avidis aditus,. A-deo etiam ut Serenifiimi PARMAE Ducis litteris, eo nomine ad Ora¬ torem fuum Romae agentem datis , id fe demum obtinuille tradat in. Epidoia ad eximium Morellium tertia pag. 150. nuper hie cum reliquis Specimini rei nummarU adje&is vulgata, illufirifiimus vir Spanhemiu s, ut abditos illos in ea Gaza Farnefiana nummos Romae, etfi minus accu¬ rate difpofitos aut didimdos , coram adfpiceret ; unde in eruditis Dis- fertationibus ejus de Praedantia & Ufu Numilmatum , Komx primum anno i6bq, ae dein Amftelodami 1671 vulgatis ,, fubinde eorum men¬ tionem ab eo fa diam liquet.

Quapropter haud levis gratia publico nomine , eidem SerenifJR - mo PARMAE Duci RAINUTIO II. nuper admodum, ac podelucu- ©ratumhoG Pauli Pedrufii opus, defundlo, habenda ed; quod eundem . m Thefaurum Roma ex sedibus ibidem m agni fi centidi m is Farne lia - mjs,;ubi ultra feculum quod excurrit , abditus fuerat ac retrufus,

ante

MENSIS FEBRUARII A, M DC XCVI. 59

ante annos haud ita multos, Parmam juflu fuo delatum, in publicam lucem emitti opportune voluerit. IdenimcuminEpiftolaad eundem Principem Dedicatoria ,tum in Praefatione huic operi praemilfa figni- hcat, fibique ab illo hoc munus gratiofe impolitum teftatur clarifli- mus ejus Audor , & quidem ut Italico idiomate illud ab eo elucubra¬ retur. Ad quam etiam (partam obeundam eo magis videbatur idone¬ us, quod, ut in eadem tradit Praefatione , omnes Cimeliarchii illius nummi incertas easque otto clades , pro recepta ferme confuetudine Antiquariorum, quorum culfodiae id genus cimelia funt credita , fue¬ rint ab eodem Herili julfu difcreti ac ordinati. Ad quam ferme feriem eosdem a fe deinceps divulgandos ibidem innuit j prout ejus rei jam obiter in Novis litterariis ad menfem Novembris anni praeteriti M DC XCIV , e litteris celeberrimi Magliabechii ad nos tum fcriptis , fada eft mentio , quae paucis hic erit repetenda. Nempe ut primus, cb quo hic agimus , Tomus aureos Romanorum Imperatorum nummos compledatur : fecundus argenteos eorundem Caelarum : tertius maxi¬ mos aereos itidem Caefareanos, vulgo Medaglioni , <3t qui iis proximi magnitudine accedunt: quartus mediocres & minores cereos Ctefare- anos : quintus Confulares feu Familiarum Romanarum : poftremus autem nummos Regum exterorum, Syriae puta , Aigypti, Macedoniae^ Siciliae , aliorumve Barbarorum , & Graecos infuper , (eu veteris A(be? Graeciaeve Populorum , Infularum, Urbium ; cujus generis Hubertus Goltzius fub Siciliae , Magnae Graeciae, & Graeciae nominibus , fuperior* feculo , ut notum , vulgavit. Quod Radium ut feliciter decurrat Vir eximius , totque praeclaras ac latentes adhuc opes omnium deinceps ufibus exponat , nec Sereniflimi Ducis , a quo id munus ei fuit impofi- tum , morte , a complendo illo penfo retardetur , optant feno , ut opi¬ namur , nobifcum quicunque fuo pretio aeftimare id genus Thefauros norunt.

Primus autem , qui haud ita pridem cJarisfimi Audoris dono ex Italia, curante illuftri Magliabechio, ad nos perlatus eil , quique folus» quantum equidem nobis conftat, efthadenus in lucem emiflus ^aure¬ os tantum , ut vel e modo didis, aut exaddudo ejus lemmate conti¬ nuo liquet, Imperatorum Romanorum nummos , eosque viginti odo Tabulis accurate in aes incifos , & ab eodem Pedrufio luculenter expo- fitos , continet. Quorum proinde conipedu & examine haud parum

H 1 oble-

6o ACTA ERUDITORUM

obiedari poflunt ac affici, qui non tam pretiofi illius metalli, ex quo ii- dem funt culi , & quorum longe minor fuppetit copia , prae vetuflis ar¬ genteis vel aereis nummis, fulgore 3 quam lingularis illius, quae eosdem aliunde commendat , vel elegantiae, vel, ut loqui liceat , raritatis illece¬ bris capiuntur. Neque jam opus eft, vel id inftitutum noflrum patitur, ut lingulos , qui ejus notae ac pretii f e hic nobis offerunt, percurramus^ !• quosdam modo contemplabimur . Ac du&o quidem a prima Tabula initio , ille qui primo etiim loco collocatus eft, inter aureos raro ob~ vios magno in pretio haberi ab Antiquariis folet.Nempe quo hinc.5V;r* tus Pompeji M. filius, cum inferiptione MAG. PIVS. IMP. ITER, hinc patris Pompeji Sc Cneji fratris majoris natu capita confpiciunfur , ad¬ dita, quo Sextus fungebatur, muneris aefignatione , PRAEF. CLAS. ET ORAE MARIT. EX SC. Pr&feEtus Clajjis Et Ora Maritima Ex Senatusconfulto . Bene enim Auctor clarisfimus caput in priori num¬ mi area non, ut aliis Antiquariis vifum antea fuerat , ad Pompejum patrem, fed ad Sextum ejus filium, poif celeberrimum inter Gallos hoc feculo Antiquarium P. Seguinuin in Epiffola ad illuffrem Fr.Gottifre- di, quod a clarisfimo Patino ac illuflrisfimo Biragio eff itidem fadum, retulit. In rariorum etiam nummorum numeru referendi veniunt au¬ rei , qui in eadem Tabula prima comparent , vel J. CdESARIS cum lau¬ reato ejus capite, vel M. ANTONII, qui vultum itidem ejus praeferunt, nummi: & ille quidem inter hofce, in cujus averfa parte Mars nudus fcuto innixus, cum halfa Sc flagro , caput Herculis leonino fpolio ob- du&um geftat; ad denotandam originem gentis Antoniae ab Hercule & infer. L. REGVLVS IIII VIR A.P.F. Qualem alioquin nummum cum eodem typo, fed cum alterius Quartumviri Monetalis nomine, exflitiffe cum alibi , tum in Cimeliarchio Cardinalis Barberini accepi¬ mus 3 nempe L. MVSSIDIVS F F LONGVS IIII V. A. P. F. Ne¬ que obvii Funt, quos obiter Sc ftri&im inLedorum gratiam , qui¬ bus illius Operis infpiciendi facultas nondum contigit , adnotemus qui in tertia Tabula fignantur aurei ANTONIAE AVGVSTAE ,Ne- tonis Drufi Tiberii fratris conjugis : aut vero CAII CAESARIS feu Caligulas, & AGRIPPINAE MATRIS , in averfa ejus parte, nummi. In Fabula quarta exftat magis forte obvius CLAVDII nummus , in quo Caflra Praetoria Sc infcr.IMPER.RECEPT.fed ubi ImperatorRcce - ptus, nempe in caflris illis a Praetorianis militibus potius , quam cum

daris-

T<o/, III , 2. <

Ta£.I . I -

Tai. IU. 7.

Togja.j.

Td. XIIX. 5. ,

Tai. XIX. 5

TAB . I . a2 Ji . J.f q 6~, P*£. fe

_ Ti/. J . 3 , • Tab. I, b -

Td.IV.i.

Td.Xl.vc.

T J.xnx.3.

tJ. xx . *

£

■F

Td.VIl. (T

Td.xm.f.

ird.xiix.j-.

Tai. XX. f.

Tai. XI. 8.

Tai. XIV. 2. .

Tai XUX. /T.

Tai. XX. i'.

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI, 61

clarisfimo Au&ore Imperio Recepto legendum, evincit Suetonius in Claudio cap. X. Ab his lettica tmpofitus , cf quia fui di fugerant , vicis- fim fu ccoll antibus IN CASTRA delatus eft ; mox , RECEP TVS intra Vallum. Tabula feptima exhibet GALBAE, OTHONIS, & VITELLII, in hoc quidem metallo lingulares nummos j inter quos eximius maxime , quo duo Vitellii liberi , id adftruente ejus inferiptione , con- fignantur , LIBERI IMP. GERM. AVG. Equo nummo, quem e ci- meliis Card. Leopoldi Medicei primus antea protulerat in Dilf.VlI. de Praeft. & \'iu Num. p. dqq.Joiephum^uici^^wJ^i, feu fine liberis dixe¬ rat Vitellium Lib. V,Bell. Jud. cap, X. erroris redarguit illuftrifs. Span- hemius. Rari itidem aurei NERVAE nummi , uti & TRAJANI cum infer. FORVM TRAJANI , qui in Tabula undecima comparent, 3c qualem aftervatum fuifle in didi modo Cardinalis Leopoldi Gaza ali¬ unde accepimus. Adverti etiam debent,ut oppido lingulares, in eadem labula aurei, vel ejusdem Trajani cum inferiptione TR1VMPHVS PARTHICVS , vel MATIDIAE forore ejus Marciana genitae, nummi. In Tabula tertia decima attentione dignus ANTONINI PII nummus, inferiptus LIBERALI 1 AS AVG. III. & alter Tabula decima quarta TEMPORVM FELICITAS, cum fculptis in eodem duobus M. Aure¬ lii BcFauRinae junioris, ut annotarunt jam celebres Antiquarii, liberis* quorum capita duplici cornu copiae funt impofita. Pneelari funt et¬ iam omnes, nec obvii ubique , aurei C O M M ODI nummi , qui pro¬ flant in Tabula decima odava,cum infcr.VOT. SVSC. DEC. aut NO- BILIT. AVG. aut HERC VLI ROMANO AVG. &c. Sc qui poftre- moin eadem loco CRISPINAM, ejusdem conjugem, exhibent. Quum autem in omni metallo magni fieri ab Antiquariis foleant , ut minus obvii, PERTINACIS, & forte magis prae argenteis , vel aureis etiam, aerei ejus nummi j haud minus fpe&ari merentur, ut lingulares in hoc metallo, qui in Tabula decima nona fgnantur, & pne reliquis forte qui OPI DIVIN. eft inferiptus. Qui vero aurei vel GALLIENE, vel POSTVMI, maxime autem VICTORIANI cum infer. LAETITIA AVG, confpiciuntur in 1 abula vigeftma, lingulari loco ac pretio ha¬ beri itidem debent.

Plures jam hoc loco non attingemus , quibus eos, quos attulimus, tanquam totidem pulcherrimos in amoenislimo horto ftofculos , vel obiter &manu parca ddibafle,ve!ad eos potius digitum intendifle,fat

H i «rit.

6% ACTA ERUDITORUM

erit. Neque eo minus incenfa erunt , uti opinari licet ^Ledorum ftu - dia , quorum oculos primus ille .Gazae FARN ESI ANzE in hoc Tomo fulgentis pafcet confpe&us $ ut reliqua nempe ejus cimelia felicibus SereiiisfimiPARMiE nunc Ducis .ODO ARDI III. aufpiciis , Sc fedu- |a clarisflmi Auroris, qui jam primo hoc labore laudabiliter eR de- fundhis vcura ,in lucem prodeant. Ita rarislimo.s alios , quos in iisdem The lauris latere haud incerta fert fama, nummos, 6c inter eos quidem illum quantivis pretii celebratisfimum PESCENNIVM NI6RVM, £ maximorum fcu Mcdagliom genere , quem unicum ea mole & ele¬ ganda recondit eadem, Gaza , confpiciemus. CLODIVM ALB1NVM .praeterea cum infer. MINER V. PACIFERAE , DIAD VMENIANVM, foti plures adhuc alios infignes & maximi itidem moduli nummos con - iem piari deinceps dabitur-Ne quidquam de tqt luculentis in omni mo¬ dulo ac metallo , vel Romanis, vel Graecia Afiaeque,aut aliorum etiam locorum nummis hic in medium afferamus : quibus abundare eandem Gazam , e coilaus ad eam locupletandam praeterito foculo , & quidem in Urbe, inqu a mempratus fupra Cardinalis FARNESIVS audoritate ac opibus praepollebat: , fym bolis .ac impenfis , licet facile flatuere.

A JO. GEQR&II NICOLAI JCTI ? ET SERENISS \ ELECTO - RIS SAXO NI TE Con fili ar ii , Refolutiones Cafuum furis dubio¬ rum Praffica , In lucem edita ah Auguflo Cofelio , D*

Norinibergae., impenfis Andreae Ottonis , A. i<5op. in 4,

Conflat Alphab. 3. plag. 6|.

£ ^llas metito in Aciis hifce no.ftris A. 1685. p. p^o. exoptavimus, va~

/s uriorum Callium & Controverfiarum illuflrium rcfolutiones, ab cmpliiTimo Audlore in fuo de repudiis ac divortiis tradi a.tu, quem tunc recenfebamus,promiflaspeasdem nunc, fed pofl illius beatum demum obitum, publici juris fadlas deprehendimus, pofiquam in iis ab interitu vindicandis nobibiTimus Editor quam optime mereri voluit. Utut au¬ tem ipiarum refohfoonum numerus quartam Centuria partem haud fuperet, non parum tamen commodi ad eos omnes , qui in foro ver- iantur , exinde redundaturum eo . magis confidimus ., quo accuratius ubique dubia Civilis pariter Juris .&Saxonici, aut nunquam omnino, $ut non fatis hadlenus explicata, ufu tamen for.enfi frequentiflima per-

tradta-

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVL 6?

praelavit Magnificus Auctor, & ira quidem pertractavit , iit rationes dubitandi ac decidendi militis JCtorum modernorum auctoritatibus firmare , celebriorum , & imprimis Saxonicorum Dicafleriorum prae^ judiciis, ac fummi, quod Dresdaeeft , Appellationis Judicii fententiis exornare ftuduerit. Quapropter & nos rem B.-L. gratifliraam facturos arbitramur , fi brevem lingularum notitiam. pro noftro inffituto ape¬ ruerimus. Veniam tamen nobis ille concedet, fi non aequalem uni¬ cuique verborum apparatum impendi , fed aliquas feictius tantum re¬ ferri cognoverit,*

Refohttio prima quaetionem excutit : an Sc quatenus E c cie fi a Filia fequatur Matrem, maxime, fi haec dc filia in diverfis fitae territoriis reperiantur ? Ubi generatim transactiones dc padla hac de re inter utri- usque Ecclefiae Magiflratum EcekfiafBcum * vel Dominos territoria-' les Epifc opali jure gaudentes conventa, infpici debere, illisqu e ftandumj iftis vero deficientibus ad obfervantiam diuturnam & confuetudineiB legitime praeferiptam refpiciendum ede monet: praetereaque multum heic proficere flib jungit poileffionem praefentaneam , modo unus al- terve actus a Matre fuerit exercitus j quae tamen omnia fuis adhuc limi** tationibus ulterioribus circumfcripta comparent. Poflmodum figilla- tim atque ftudiofe enumerat, quibus in rebus & quo pacto Mater Filia inter fe copulentur, atque haec illam fequi foleat l Secunda fepara- tionem Ecclefiarum & parGecianorum,nec non aedificationem novae ecclefiae intra parochiam alterius eonfiderat , enumeratisquehis , equae validam ejusmodi feparationem confli tu ant , re‘quiims , ut nempe juta allegetur & probetur caufa, ut prioris Ecclefiae confenfus ad fit, ut adfit Fpifcopi autoritas ejusque decretum ,, nec parochianorum autfaltem majoris partis confenfus defideretur j cunctas latius illuflrat & exa¬ minat, deque juribus tunc competentibus , de emergentibus item one^ ribusde commodis , aliisque ad materiam hanc pertinentibus prolixe diflerit. Tertia prohibitionem graduum in rna tr i m oni ali bu s ,difp en fa ** tionem quoque, dc materias connexas tractat. Inter alia prohibitionem Lev. XI1X. dtXX. non nifi ad conjunctiones in eodem pari live aqua¬ li gradu fe extendere , juris eam moralis non forenfis die , nuptias cum fratris vidua nec non defunctae uxoris forore lege morali & humana prohiberi , in tertio gradu lineae aequalis Magiflratum pofle difpenfarev & ubi nuptias tales permiflae, ubi prohibita? fint* declarat. Dispenfatio-

mm

6 4 ^ ACTA ERUDITORUM

nerp&dAwfef mores Pontificio rupi imprimis vindicat , tandemque an Sc quatenus refundendum fit matrimonium in gradibus prohibitis contrarium, disquirit. Videas hk .alTeri,quod fponfaiia in gradibus jure divino prohibitis , licet publica , difiblvi , matrimonia quoque in aliis gradibus quam in linea rpfta jure divino interdidis dirimi omnino de- beant.Yidf as aliapSc imprimis ad poenam incefluofarum nuptiarum ap tinentia. §uarta matrimonium inter vitricum cum privigni vidua contradum , vel pri vigni cum vitrici fui vidua , minus concelfum efie perhibetj afi matrimonium cum vidua fratris defunde fuse uxorisMa- giftratum omni quidem ftudio difiuadere, fi res adhuc fit integra , fin vero fecus , dfiimerc non pofie contendit, & rationes ex utraque parte plurimas allegat, fux jtatmen opinioni infer vicntes magis vindicata, £1 'tanta matrimonium contra interdi&um Magiftratus Ecclefiaftiefi & pendente adhuc ike & proceflu matrimoniali inter Caium dcTitiam, cum tertia perfona contradum, ac per benedidionem facerdotalem confummatum regulariter non efie refcindcnduin edoczt.Sexta mate¬ riam arrogationis enucleat , fimulque ejus praxin hodiernam oftendit. Septima de molendinis cfira fpecialem Magiftr.atus conceffionem xdi- ficari licitis accurate aifpicit,& jurequidem civili molendinorum aedi¬ ficationem rem efie merae facultatis , neminemque prohiberi in folo proprio abfque fuperioris licentia mplam aedificare , licet per indire¬ ctum vipnis inferatur damnum, affirmat, <Sc jus Saxonicum cum hoc afferto congruere demonftrat. Uti autem Vafallum in feudo , & alios in privatis Ruminibus aedificationem hancfufcipere pofie facile conce¬ dit, ita an in fluminibus quoque publicis fine conceflione Superioris id liceat, difficiliorem quaeftionem ftamit. Quamvjs autem Dodores indiftinde eam negent , magis tamen caute fibi procedendum arbitra¬ tur, eamque ob rem, formata inter flumina publica navigabilia Sc non navigabilia difiindione, priori folum cafu autoritatem Sc fpecialem JViagiftratus atque Principis conceffionem requiri fuperaddit. 0£favay an & quatenus teftamentum nomine teftatoris analphabeti Sc litera- rum imperiti ab alio literis mandatum fubfiftere debeat? fcifcitatur, Sc validum id efie refpondet, dummodo ifti imperito in pnefentia tefiium praeledum & ab eo approbatum fuerit. A11 autem judicia¬ lis prariedio coram Notario & VII. Tefiibusfada adeo praecife requi¬ ratur, utilia etiam extrajudicialiter peradumasquipollentem fieri ne¬ queat,

/fc»

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI. , 6

queat , a (Terere non vult, quin potius ia defendenda fententia contra¬ ria occupatur. Nona Academias Eledorales Saxonicas earum que membra, forem in Curiis Eledoralibus Saxonicis fortiri , ibidcmque jure conveniri polle , inficiatur. Decima cautelas enumerat , quae ob- fervandsefmt, fi difquiratur de donatione mortis caufa reciproca ex tefiamento mutuo , praefertim conjugum , an & quatenus illud invi¬ ta <3 c adhuc vivente altera parte vel illa mortua revocari & mutari pos- fit ? Undecima fententiam pragmaticorum ftatuentium , liberos ab ac- quifitione hereditatis paternae vel avitae nonnifi triplicato praefcriptio- numfpatio (90 fciiicet annorum) excludi, erroneam elfe monftratM Duodecima fuccelfionem mariti in bonis uxoris de jure Civili & Saxo- nico cum materiis eidem cognatis fpeciatim explicat , fimulque eam ad merces in apotheca privilegiata exidentes commode trahi negat. Decima tertia privilegium civitatum de non vendendo cerevifiam ex¬ traneam intra miliiare vel extra illuti , ei etiam afficere perhibet , qui in pago aut villa cauponam inftituere vinariam ac vinum velit vendere. Decima quarta hanc quaedionem continet : an validum fit padum in¬ ter emtorem <3c venditorem initum , quo venditor fundum vel praedi¬ um ab omnibus oneribus realibus tam ordinariis quam extraordinariis liberum vendat , vel illa pado fpeciaii & exprefio in fe recipiat ? Ubi fane multos negativam tenere odendit^ad affirmativa tamen veriorem jurisque rationibus magis convenientem videri regerit. Decima quin¬ ta allerit, fidejudorem contra creditorem ex non mota adverfus fe intra 30 annos adione non praefcribere, uti etiam nec principalem de¬ bitorem contra creditorem , ubi interea reus aut fidejudor folveric, (nempe u furas vel partem debiti,) aut conventus fuerit. Decima [exta hypothecam in foro Saxonico condituere pode in allodiahbus podes- forem domus aut praedii, licet de eo nondum fuerit judicialiter inve- ditus,tedatur. Decima feptima Advocatum, licet in certum numerum Advocatorum in judicio non fit receptus, ad praedandum tamen pa¬ trocinium a Judice injundum compelli pode affirmat. Decima oUavay Advocatum ratione promidi Talarii vel etiam palmarii , in illa ipfa re, quam patrocinio fuo confervavit aut recuperavit, gaudere privilegio praelationis, & omnibus aliis creditoribus etiam privilegiatispraeferri debere contendit. Decima nona interrogatoria etiam in caufa tedamen- taria admittenda addruit. Vigcjima probat, juramentum quodcunque,

. I live

66 ACTA ERUDITORUM

live voluntarium, fiveneceflarium , aut judiciale fit , pro pr^ftito ha¬ beri , fi pars altera intermino ad jurandum praefixo coMtumaciter ema¬ neat, aut juramentum recipere , aut delatum a parte de calumnia prae- itare nolit. Vigefima prima de termino probatori o & ejus obfervatione diftindte agk> ac poft plura alia explanat, anadtor , fi in articulis pro¬ batoriis ie quoad probationem certi cujusda articuli ad inftrumetitum referat , idque inducat , omni vero adhibita diligentia intra terminum probatorium , vel etiam poftea , illud confequi nequeat , & poft efflu¬ xum fatale pt obationk, ad productionem documenti atquipollentis ad eundem finem atque effectum admitti debeat? Negativa poftliabita, pro affirmativa t\ citer concludit. Vigefima fecunda creditorem in eoneurlu, poft citationem fub comminatione praeclufionis emiflam,& publicatam jam djftnbutionisfententiam, fi illa tranfierit in rem judi¬ catam, aci jiquidandum vel deducendum ulterius admitti non debere reputat, etiamfifuper praeclufione nihil adhuc fuerit fpecialiter pro- nunciatum. Vigefima tertia materiae de compenfatione confecratur, variasque decifas continet quaeftiones , interque illas & hanc : utrum eompenfatio in coneurfii creditorum in praejudicium anteriorum creditorum hypothecariorum locum habeat ? negative declarat. Vi— gefima quarta agit de venia aetatis a Principe impetrata , & quaeftionem: x an pr^diftam veniam confecutus , durante adhuc minorennitate . et¬ iam procuratorio nomine in judicio agere , & aliena negotia judiciali- fier tractare jpofht ? negative pariter decidit. Denique vigefima quinta materiam hdeicommiffi delineat, & quod in fideicommiflo familia re- licto, filiae vel etiam foeminaeemafculo defeendentes comprehendan¬ tur , contra fecus opinantes abnuir.

CAMI EG II VITRINGAS THEOL* ET BIST SACR. IROFES- joris de Synagoga ve ter e Libri tres , quibat tum de nominibus , origine ? frutlura yprafecUs , mini fria , & facrit Synagogarum agitur \tum pr£- eipue formam regiminis & mimfterii carum in Ec defiam Cbriflianam translatam efje demon - firatur ♦

\ Franequerae , apud joannem Gyzelaar, A. 1 6q6. in y.

Conflant aiphab. 6. plag.

J^Ehgionem Cnrillianam initia fua ex Judaifmo ducere, cultoribus illius velut magnum probrum a Cdfo olim objectum eft. Nullam

contra

i

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVJ. 67

contra gloriationis ampliorem fohdioremque materiam ipfos habere, dodiffimus Vitringa alleritj & in praeclaro hoc opere demonftrandum fibi fumit , Eccleliam Chriftianam primxyam , quae ex Synagoga Ju- dzeorum nata ejusdemque filia dicenda fit, in regimine atque caerimo¬ niis fe , quantum fieri poterat, conformaffe confuetudinibus Synago¬ garum 3 quod inftitutum ita exequitur, ut fimul antiquarum Synago¬ garum nomina atque ftruduram declaret, formamque regiminis Sc iacra earundem latius defcribat.

Commendata videlicet in Prolegomenis utilitate, imo <5c necesfi- tatc hujus inveffigationis , fententiam eorum imprimis refert , qui oftE cia & ritus Ecclefia* Chriftianae a cultu Templi Judaici derivent. Ex his allegat Jac. Ulterium Armachanum , atque ejus hac de re dpdrinam una cum argumentis, quae is urgeat, proponit. Huic autem opinioni ex autoritate Patrum pondus aliquod accedere , ac iftos , quando inter facraOeconomke novae de veteris comparationem aliquam efforment, c rfflfJLA facrorum Templi magis obfervare, quam Synagogae, haud in¬ ficiatur j quin rationes potius non paucas adducit , quae ardam lftiin- ftituto pronifiimam fuppeditarint. Longe tamen plures, ac aodos iti¬ dem clarosque Viros, Hugonem puta Grotium, Seldenum, Morinum, Salmafium , Dodweilum , & alios , ad exemplar Synagogarum Eccle- iix Chriftianae regimen dispofitum dicere offendit, & j oannem pn£- cipue Spencerum multa huic veritati praebere ait teftimonia j etfi haud diffimuiet , quod hanc hypothefin ulterius extenderit, quam ipfe cu¬ piat. Rationes vero pro lententia pofterieri militantes, acfuodein- ceos loco latius deducendas, fummatim heic infinuat,- & ut conftef eo dilucidius , utra ex his pro veriori habenda veniat, fupponit, pri¬ mo quidem , in Templo fubinde eas quoque obfervatas caerimonias, qu^ in Synagogis ufitatae fuerint; dein Judaeos ipfosmet Scriptores mi- nifterimn Synagogarum variis in partibus confenecum cultu Tem¬ pli. Aft mhilolecius contendit, exercitium religionis Chriftianae mul¬ to propius accedere ad formam cultus divini , prout in Synagogis ce¬ lebratus ille fit, quam ad Templi A«7 ; cum iniis partibus, quibus cultus Synagogae a caerimoniis Templi difcrepet, utpote in dis- tindione locorum, perfonarum, veftium, aetatis, graduum fandita- tis , & aliis ejusmodi iimilibus , Ecclefia nequicquam cum Templo, fed c«m Synagoga faciat, ac infuper Dodores Hebraei Synagogae cukum,

v l Z

68 ACTA ERUDITORUM

quatenus ipfi cumEcclefiae cultu conveniat, a religione Templi diftin- guant. Denique ad argumenta , quibus patroni primae illius fententiae utantur , relpondet, aiteramque velut & in facris literis optime funda- tam ifti anteponit.

\ erum i (thaec hactenus generarim duntaxat & vice alicujus Prae¬ fationis Audior ita difleruit. Jam ad tradfationem iplam accedens Sy- nagogam veterem foliate defcribit,(prout id opus efle ex fententia ejus fupra innuimus, ) atque hoc labore per librum primum , ac eum rurfus in tres pai tcs divifum > defungitur. Initium commentandi capit a no¬ minibus , quae vel ad loca conventuum Judaicorum , velad coetus qui in illa loca conveniant , vel ad utraque fimul referri obfervat. In po¬ lirem o ordine vocabulum SYNAGOGA, collocat, ac illud adeo pne caeteiis folicite exponit, ejusq; cum Hebraea voce rHp1 commercium, ac vim vocabuli ?7tp , quod& ipfum a LXX Interpretibus aliquando Gvvctywyvj reddatur, offendit, alteriusque hujus convenientiam cum Gr^co exKAfjcnct, , & natinis , populus , civitas y concio , ccmitia cala¬ ta , fub incudem revocam Prout autem ovvctyooyYjv feroper figniflcare ait coetum conjun&um & congregatum, etiamfi nullo forte vinculo ligatum; & e contra skkA fjoiuv notare multitudinem , quae populum conflituat , & perleges atque vincula inter fe conjunda fitr.tametfife- pius contingat, utnoncoada fit vel cogi p odit : ita facile perfpedu opinatur, curChriflus <3c Apolloli multitudinem Ghriffianorum hoc potius quam illo nomine expreflerint j quandoquidem fideles difpedi

per varias terras eujusdam plagas delinant efle TTiy congregatio, fed non efle delinant Snp ecclefia , non delinant confiituere unum cor¬ pus, quod per Spiritum & fidem ardiflimis vinculis compingatur. Poli hxa Auguftinum notat , quod Synagogam congregationem , Ecclefi- am vero convocationem lignificare, & vocabulum poftremum hone- ftius habendum efle dixerit. Hugonis quoque Grotii ad eadem hxc vocabula annotationes ventilat , addita expolitione vocis skkMjoiu^ quae apud Suidam legitur. In verbis Chrifti : eim r? skkA^oici Matth, XIIX, 17. univerfam credentium multitudinem lubintelligi , contra quosvis id negantes , & praecipue adverius Joannem Cameronem ac Ludovicum Cappellum adflruit. De caetero cum pofleriorum tempo¬ rum Judaei vocibus antea examinatis adjunxerint & quali fubftituerint has binas, fivc riO^ ,hinc&m harum fenfu mvefti-

, gando

4

MENSIS FEBRUARII A- M DC XCVE 69,

gando occupatur. Licet vero, uti di&um, Synagoga coetum quoque & conventum hominum defignet j eum tamen fignificatum hinc exu- lare , ac idampro loco , in quem coetus congregetur , in praefens accipi demondrat, de fundamentis fignificatus hujus paulo accuratius difpu- tans. Nec aliarum, quibus Synagogaeinfigniri fueverint, appellatio¬ num oblivifcirur , quales funt proleuchae , Uoji , <rct££ar£ct , cLvfya- ng, 7T()o<rev'AT*]gict , (p£jcvTi<pi£/ct &c. Synagogas vero dricle didlas» quaeque apud Hebraeos audiant HVOJO didinguendas (latuit ab Academiis velScholis publicis , licet hae nonnunquamin fcriptisN.T. ex latiori (ignificatu fub nomine GvvaywyYi. comprehendantur. Qua occafione aliqua de Scholis Judaeorum infpergit r easque’ vel privatas fuille dicit , vel publicas. Idas inditni fo lit as-, in aedibus fapientiorum <Sc aliorum quorumcunque felicioris fortis fandliorisque vitae hominum, & in ea quidem parte aedium, quae didla fuerit coenaculum, ( de quo proin vocabulo multa quoque Noder infer.it, ) ac praeter haec domedi- cafacraria apertas etiam refert privatas ScholasHias , vel a Dodl oribus per manuum impodtionem ad illam dignitatem promotis , vel a priva- t s pluribus ad ejusmodi Scholas aperiendas confpirantibus. Has vero, live publicas, per auditoria deferibit, in quibus fummi nominis Dodfo- res publica totius gentis aut civitatis audloritate muniti legem divinam traditionesque profefli f nt. Late autem ,quicquid addias Ipedtat, ex¬ cutit , interque alia quaeffionem : utrum difcipuli ante mortem Gama- fcelis Principis (lare fuerint foliti ? negative determinat. Tacemus, quae de modo interpretandi, quae de aliis huc pertinentibus erudite difquh- rit. Ad Synagogas proprie f c nuncupatas reverfus , in iis ante omnia: fpe&andam fidit arcam , librum legis affervantem j podea extru&um in medio Synagogae e regione hujus arcae (uggedum , inque eo pulpi¬ tum , undelegis divinae leclio aut oratio facla fuerit ad auditores ,con~ fiderat. Ulterius intendit in fubfeilia, quorum ordinem didinclionem- quc tradit, ac de feparatione virorum a mulieribus apud Alexandrinos aliosque obfervataLedlorem edocet. Inde lucernas in Synagogis lus- penfas aut parietibus affixas contuetur ; utenfilia, quae vel ad cultum (aerum, vel ad Synagogae ornatum fecerint, recenlet , libros nempe (aeros cum fuis appendicibus , tubas atque buccinas , quarum in ex¬ communicatione , in fedo novi anni, in jejuniis , in vefpera Sabbati, di- verfos ufus memorat ) velum faceiii librarii 3 arculam eleemofynariam,,

/ I j &c.

) ; ' ~ y ' • • > ; . -

70 acta eruditorum * t

<&c. Quod Synagogae in altiffuno civitatis loco extrui debuerint, affir¬ mat •, & de caufis hujus praecepti quaerit. Easdem olim refert conditas extra urbes , id que feu rieceffi tatis ergo , feu commoditatis fieulancti- tati^Quemadmodmn non miniis rationes indicat,ob quas ex freqflen- tius olim .extrudas apud fluvios & fepulchreca fuerint. Nec omittit Bibliothecas Synagogis quandoque junci: as 5 diverforia irem ab iis haud procul remota, arboresque quibus illae confirae legantur. Canonem, quod Synagoga aedificanda fit in omni loco, in quo decem reperentur majorennes & liberae conditionis homines, explicat. Julium quoque ipatiwm occupat Synagogarum dedicatio & reverentia iisdem debita, nec minus deftrudio ac honor deflrudis adhuc r.dervandus , infuper- que earum alienatio, feu ea venditione feu donatione contigerit.Unam candemque urbem plores (sepe Synagogas habuilte obfervat , in pa¬ gis autem eas ordinari® repertas negat , & heic inter alia paganos in urbes afeendere juflos notat ad leclionemMegillae celebrandam , plu- raqtie &perquam curio fa de hac iedione cumulat.

Haec de diverfa appellatione (olitaque ftru&ura Synagogarum, & decircumftantiis eo referendis Audior monuit. Sed nunc in parte fecunda earum fc.rutatur originem , quam minime inveniri admittit in antiquiffimo illo tempore, quod a creatione mundi ufque ad diluvium, ^tque ab hoc ad Mofen ufque effluxit. Nec eam quaerendam concedit in illo temporis intervallo, per quod Judaei absque Regibus fue- rint j ubi frpflraneam eos navare operam contendit , qui ledlionem legis divinas, jam Mofisaevo ex eorum metite diebus Sabbati frequen¬ tandam, aliquid huc facere fibiperfuadeant. Pari ratione aflerit, nihil huc conferre tentorium illud , quod Mofes extra caflra fixifle legatur Exod.XXXIII, 7. Nihil etiam folennem illam promiflionem Exod. XX, 24. fu ppe dita tam. Nihil poflulatam Dent. XXXI, ii. 12. pradedlionem legis quovis feptennio repetendam in feflo tabernaculorum , tametfi hanc pro fundamento Synagogarum Grotius divendat. Nihil obtinere Cornelium Bertramum , qui ab ingreflu Ifraelitarum in terram Cana- an ejusque diftnbutionc earum ortum derivet. Chaldaeum Interpre¬ tem ad Judic. V, 9. non fatis appofite in paraphrafi Synagogarum m#- minifle credit. Nec Kimchium , aut Abarbanelem , aut utrumque fe- cutos Belgas Interpretes vera narrare exiftimat, quando in urbe Mizpa Synagogas tsmjporq Judicum extmJTe conjiciant. M@x ad illa tempo¬ ra

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI. v n

ra pf ogreffus, quibus Judaei Regibus fubfuerint e familia Jeffaea oriun- dict) primo equidem concedit , obtinuifle per univerfum iliud interval* lum aliquod genus inftitutionis publicae, cujus modum atque ratio- nem prolixe indicat. Verum dehinc non fatis liquere profitetur, quod Synagogae fpeciatim didae hoc omni tempore apud Judaicam gentem in wfu fuerint; expenfis eapropter iis , quae a Viris dodis vel dilputata fint , vel difputari pollint in contrarium. Et affertio fane , quam pri¬ mam modo appellavimus, largam ipfi copiam fubminiftravit differen¬ di de Scholis filiisque Prophetarum, acdeLevitis, horumque inde¬ cendo officiis. Inter argumenta vero contraria locus imprimis PfaE LXXIV,g. fufius excutitur. Quibus omnibus accurate pertradatis,tan- dem concludit , Synagogarum originem affignandam tempori, quod fit pofterius captivitate Babylonica : ac licet incertum Iit , quo praecife temporis articulo eaedem introdudae fuerint , quippe cum ne hiltoria quidem Maccabaeorum aliquam heic lucem afferat ; dubium tamen nullum fupereffe putat, quin potiffimas illarum caerimonias repetere poffimusa folenniilla praeledione legis divinae, cum adjunebis ilii be- nedidio nibus , quae in libro Nehemiae deferibatun

Nondum vero in his libri primi terminus comparet , quippe cum tertia illius pars excurfum ad Oratoria Ecclefiae Chriftianae fiftat. Au¬ dior nempe loca conventuum primae Ecclefiae, vel privata fuifle dicit, vel publica. Privata rurfus in ftata difpefcit atque arbitraria. Publica fuifle rariora fatetur , cum multis de caufs Ghriftiani in fuae religio¬ nis exercitio latere voluerint. Interim eos facris aedibus plane deftitu- tos minime concedit; quin potius ad erigendas tales naturalem ipfos rationem inftigaffe , modum vero in aedificatione fervandum exempla Judaeorum pradviffe. Atque heic manifefte perhibet, quod aedes facrae primorum Chriftianorum ad typum Synagogarum efformatae fuerint; id quod ex inftituta comparatione inter nomina , partes, & accidenta¬ lia quaedam Synagogarum &: Oratoriorum Chriftianorum, evidum dare nititur. Ritum vero Chriftianorum precandi verfus Orientem, & inde pofticamfuorum Oratoriorum partem eo dirigendi, non im¬ pedire afferit, quo minus Synagogae horum typus remaneant > licet in-' verfuni in lftis fitum confpiciamus ; rationes enim , cur Ghriftiani hac in parte ab illis abierint, non unas proponit. De caetero accedentem poftea fubChriftianis Principibus ad Oratoria haec fplendorem atque

72 ACTA ERUDITORUM

amplitudinem effecilfe, ut ea non Synagogis porro, fed Templis fimilia .evaferint, prout & paflim abAudoribus illorum leculorum cumTem- plo Hierofolymitano collata inveniantur.

Synagogae vero Judaicae , ad modum hactenus recenfitum deli- ^neatae contemplationem ea nunc excipit dirquifitio , quae & veram for¬ mam regiminis Synagogae veteris declarat , & ejus refpedum ad regi¬ men primae Ecclefiae Chrillianae ex imftituto probat. Recenfet enim Audor in fecundo libro varias Dodorum idem fere ante fe colligen¬ tium fententias, primum in his locum HugoniGrotio concedens. Poft diveifas deEcclefiis per Presbyteros diredis opiniones enumerat , at- ;que iis addipulatur vqui ftatuant Collegium Presbyterorum ejusdem generis & ordinis , fed non deftitutam aliquo Praefide , qui tamen ipfc nulla certa praefidii fui nota aut praerogativa a caeteris diftindus fuerit, cum fane& reliquis omnibus jus docendi aeque acPraefidi convenerit. Dehinc diftindionem Presbyterorum in docentes & regentes live laicos antiquitati nullo pado relpondere monet , ac imi verfum Pres¬ byterorum primae Ecclefiae Chriftianae munus uberius delineat. Loca i.Tim. V,iy. Rom, XII, g. i. Cor. XII, 2g. quae pro Presbyteris regen¬ tibus de plebe adduci foleant , exponit atque vindicat. Presbyteros Dodores apud Cyprianum nominatos nequaquam cum celeberrimo Dodwello pro viris extraordinaria quadam Spiritus S. gratia ad do¬ cendum inftrudis,fed pro ordinariis enumero Presbyterorum Dodo- ribus agnofcit,non talibus quidem , quiEvangelium publice inEccle- fia praedicarim, fed qui vel in fu is aedibus, vel in aliis quibusque locis ex concelEoneEpifcopi Scholas aperuerint. Seniores plebis, quorum me¬ moria in fcriptis veterum confer vata habeatur , Presbyterorum regen¬ tium caufam plus perdere quam juvare innuit , & eunda haecpraefup- pofita in locum alicujus normae fubflituit , ad quam non Hugonis mo¬ do Grotii, fed aliorum etiam de regimine Synagogae & Ecclefiae fen¬ tentias examinare cum frudu liceat. Nempe formam Synagogae a va¬ riis extrudam audoribus confiderandam praebet , ac introducit Sa- muelem Petitum , qui tot fere diftindas Synagogae fundiones attri¬ buat, quot nomina dignitatis inRefcriptis Imperatoriis reperiantur, ( id quod tamen calculum Audoris minus obtinetjj Lightfootum, qui fupponat,facra Synagogae munia inter decem Otiofos fuiffe diftnbuta, unde horum deferiptionem tum a Buxtorfio tum aLightfooto & Cap-

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI, 7?

pello adornaram fubjungit, & ea yquae ad pofteriorem illuftrandam probabiliterqueadffruendam idonea videri queant, in medium pro¬ ducit. Officia quoque Synagogas , prout ea Lighfootus inter decem illos Otiofos diftribuerit, enumerat , ac utrum is ubivis firmo fatis talo innitatur , difeeptat. Pofthabitis vero his & fimilibus fententiis alienis, fuam mentem promere nunc incipit* Ac veteres quidem Synagogas non uno modo rectas e fle praefupponit* Alias enim , easque urbium majorum celebriores , gubernafle Senatum dodorum virorum 5 alias, five quod minus celebres & majoribus fubordinatac, fi ve quod copia dodorum virorum deftitutae ellent , rexiffe quendam facrorum Ma- giftrum, didum. Interim oftendit, quomodo cum hifce hypothe- fibus conciliari poflintea , quae inHiitoria novi foederis, datutisque Romani Juris , nec minus apud Epiphanium , & alibi , de regimine Sy- nagogarum infperfa deprehendantur. Poftremo definitivum hoc pro- nunciatum fert : regimen Ecclefiae Chriftianae non efle formatum jux¬ ta ejusmodi typum regiminis Synagogae , quo ei unus folum praefuerit 3*1, Magifter feu Didafcalus , ied potius juxta illum,quo plures viri dodi unum aliquod Confiftorium five Synedrium facrum conditu- entes confilio communi res Synagogae moderati fuerint.

Haec thefis cum probatione ulteriori utique indigeat , ideo neo ifta in re officio fuo deeffe Audor voluit, ' Praecipuum autem in ea ro¬ boranda pundum fert convenientia , quam inter Synagogee& Eccle¬ fiae qua Redores qua Miniftros manifedidimam efficere conatur. Ad Redores quod attinet, pleraque heic in prima libri tertii parte repetita funt, quae jam olim Audor fcripferat in Archi-Synagogo obfervatio- nibus novis illudrato,quem nos in Adis A ,ibg6. p.253. fq. exhibuimus, utproinLedorem eo nunc merito ablegemus. Hoc tamen infuper monendum cd, ea , quae inibi occurrunt , & aliam heic induiffe faciem, & novis quoque paffim acceflionibus locupletata legi, maxime, fifa- dam utrinque Presbyterorum eledionem atque confirmationem re- fpicias * dodrinam praeterea, quodEpifcopi idem cum Presbyteris collegium condituerint, ac ejusdem fuerint ordinis , quam a novis- findsHenr.Dodwelli exceptionibus Audor vindicat. Sed numerum quoque Presbyterorum in Presbyteriis tam Judaicis quam Chriftianis pro locorum 5c circumdandarum ratione variafie heic afleritur , & de honorariis live dipendiis Presbyterorum tam Ecclefiae qu^m Synago-

nK gae

74 - . ACTA ERUDITORUM

gx fecum invicem contendendis agitur ; ut plura iftius generis addita- menta praetereamus. Similem in modum, ubi ad miniftros Ecclefise & Synagogae defcendit , iftosquecumhis comparat, non parvum iliis an¬ te ; hoc decennium didis augmentum largitur; imprimis quod ipebat au materiam ae Diaconis , de Liturgiis , de ritu Benedibionis Sacerdo¬ talis, & fimilia- Ac differentiam lane inter priitinam <3c hanc editionem quivis facili conjectura allequetur, qui ex dedubis ibi capitibus XX duas heic cmerfiffc partes cognoverit, quarum altera XUX, altera XXII capita complebitur. Ut adeo haud praeter rem ipfe Audor ex- iftimaverit,fore , ut Archi-Synagogus ille, per hunc librum^ei fubftitu- tum, manibus hominum excutiatur ^ id quod libenter etiam fe permis- lurumteftatusefh r

IO. HENRICI BOECLERI HISTORIA UNIVERSALIS JgUATU- or primorum a nato Chrifio fecularum. Cum Prafatione Ifigogica D.

Jo.Fechtii , mutuus cjue Pauli Sarpii Veneti , & Ifaaet Cafiubo - ni epiftolis, Exmanufcripto edidit Jo. Gottlieb

Mollerus ,

RoAochir, apud Joannem W^epplingium, & Lipfise apud Haeredes Lanckifianos, A. 1695. in 4.

Conflat alphab.i. plag.g|.

ISI <^nt!um not>ls obtulit occafio , illuftre nomen Jo. Henrici Bte-

cleri , S. Cafareae Majcftatis Electorisque Moguntini Confiliarii, a ata Aulaeque Cae (arcae Comitis , & in Univerlitate Argentoratenfi rrofeilons Hiftoriarum , A. 1672. fato fuo fundi , in Adis noftris ita aIJegandi, ut foetum aliquem ab excellenti hujus Viri ingenio profe¬ ctum recenferemus. Nunc vero cum talis nobis , licet pofthumus,of- teratur, multa quidem de ejus eruditione, deque aliis ad illius vitae cur¬ ium icnptorumque notitiam pertinentibus dicenda venirent , nifx illa dodhs quibuscunque fatis fuperque effet cognita, & in his confignan-

dls °frtlffirni's in fuis, quas vocat , Philofophorum Mem o-

rns, foliatum fe dudum exhibuifiet. Itaquefine ambagibus , ad operis pradentis recenfum accingimur. r

Nimirum cum 'inter fuos Profeffores Academia Arg entoratenfis vivum adhuc Baderum veneraretur, privatas ille (ait numerofo tamen

audi-

MENSIS FEBRUARII A- M DC XCVI. 75

auditorum confluxui ) fcholas A. 1659 aperuit , in quibus Hifkoriam a natoChrilio univerfalem exponere aggreflus , eum in lingulis ferva- vit ordinem , ut primum , quae ad chronologiam Ipedant , traderet, deinceps Caeiarum nomina resque gellas enarraret, poftmodum ex¬ terna recenleret, tum ecclefiaftica curiole panderet, ac tandem qu^ad hiftoriam literariam pertinent , perfequeretur. Non defuerunt igitur, qui promto calamo aurea haec lui Praeceptoris dida exciperent, juve¬ nes dodiflimi, ad amplillimos poltea honorum gradus evedi , potius - quenihii in votis habuerunt, quam uttiniverfa a nato Chrillo fecula Vir tantus concatenato nexu illuftraret. Sed ultra quatuor priora (du¬ bium, ex quibus caulis) progredi eidem non licuit. Verum uti viro¬ rum egregiorum minima etiam quaeq; in deliciis merito funt ac pretio, fic iftud etiam hiftoricum Boecleri fragmentum magni femper a filis poflefloribusaeftimatumfuit. Ali in paucorum duntaxatmanibus,ac praeterea nonnifi manufcriptum id haberi, cum deprehenderet Jo. Gottlieb Mollerus , Graecarum literarum in Roftochienfi llniverlitate ProfelTor clariflimus & rei imprimis literariaejuvandae laudabili cum induliria intentus , fuarum elfe duxit partium , ad plurium ufus dodri- nae hunc thefaurum e privatis fcriniis in lucem liberam protrahere. Na- dus autem exemplar ex eo , quod manu fua cpnlignaverat veneran¬ dus Ulmenfium Praefui , Elias Veielius ,{ qui & ipfe auditorum Boecle- rianorum numerum fe quondam auxilfe fatetur,) deferiptum, non beato folum id Morhofio& aliis eruditis viris oftendit , fed& eorum approbatione cognita , ad illius editionem tandem fe accinxit , advoca¬ tis in lubfidium manuferiptis etiam aliis , quotquot nancilci potuit.

Praefationem Ifagogicam adjecit Maxime Reverendus Fechtius, qui in eadem laudes Audoris de fe quoque meritillimi decantat, feri- pta Boeclen a Witteno non vifa addit , interque haec & Bibliographiam illam Hift orico- Politico- Philologico- Curiofam , quae line Audoris no¬ mine aliquoties prodiit, illi tanquam genuino parenti vindicat.

Memoriam Boeclerianae vitae renovavit Editor , repetito exequia- li Programmate , quod una cum fubjunda librorum ab eo compoli- torum Sylloge,ex Wittenii libro fuperius addudo mutuatus eli, ac ne quidquam deellet, lirudo qua fedionum , qua rerum verborumque Indice amplilhmo Ledoris liudioli gratiam inire labora vit.

K 2

Sed

j6 . . ACTA ERUDITORUM

Sed adhuc Appendix reflat, eaque duas cornpledlitur Epiftolas, alteram Pauli Sarpii Veneti ad Ifaacum Cafaubonum , alteramcjiie hu¬ jus ad procedentem relponforiam. Lltramque Gudius cum Korthol— to , atque hic vicifhm cum Modero noflro communicaverat* Hic igi¬ tur cum nec inter Sarpianas Veronae , ut profert titulus, nec Cafaubo- nianas Hagae Comitum per Gronovium &Francofurti per Gravium Vulg«tas,iflas rependet, ex manuicripto eas edidit.Epiflolaru vero ma¬ teria ineo verfatur , quod uterque fcriptor generalem format invedti- iaminBaronium , & ille praeterea Jacobo Anglias Regi commendari ie petit > hic commendatiflimam jam ede ejus eruditionem regerit,

THE ARt OF PMNTING, BT G.A.Dll F RES NOX, iranslated into Eriglijh & c.

Hoc eft:

Ars Graphica carmine Larino rradita a C. ADuFres-

lioy cum annotationibus, ejusdemquepiclorum hujus & fuperioris feculi cenfura , Anglice reddita, & praefatione , qua Poefeos & Graphi¬ cae artis inflituitur comparatio , exornata a Gvlielmo Dryden.

Accedit brevis optimorum pictorum tam inter veteres quam recentiores hifloria.

Londini fumtibus Jo. Rogeri A. 165)5. *n 4*

Conii, alphab.2. plag.7.

N d ~ n0Vlln ®loc vci*urninc continetur , praeter praefationem famo- mimi inter Angios Poeta: , cui cum iua arte pidtoriam contendere placuit, & catalogum pi&orum veterum & recentiorum , usque ad h»c tempora. Notas enim quod attinet , Autort Gallica: hujus carrni- nis vcrlioms eas debemus. Criticum autem de picloribus hujus &fu- perioris feculi celebrioribus judicium, inter chartas Du Frenoji , manu ejus delcriptum reperit , adeoque ejus quoque foetum efle exiftimat in¬ terpres Gallus. Iftorum itaque recenfione Ledtores noftros inpraefen- tiarum non morabimur, veriti ne jam nota harum deliciarum amato¬ ribus occinamus , quos tamen non invitos, quid ingenii elegantia inter

luos adeo conlpicuus Anglus interpres in praefatione pneftiterit, ac¬ cepturos efle confidimus.

Dicendorum itaque occafionem accipit Drydenus a Bellorio, qui in idea, quam fcripfit, pidoris, fecundum Platonicam philofophan-

c 1 di ra-

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI. 77

di rationem artis illius naturam delineavit 5 quod tamen planius ipfi fe¬ ci ile videtur Philoftratus in eo quod Imaginibus fuis praefixit prooemio, ad poefeos fimul graphicae artis fimilitudinem oculos intendens.Cui addendus eft ipie , quem prae manibus habemus Poeta , qui carmen fu* um non invenufte ita fuit aufpicatus 1

Ut pieftura poehs erit $ fimilisque poefi

Sit pidura , refert par aemula quaeque fororem*

Alternantque vices & nomina $ muta poehs Dicitur haec, piduraloquens folet ilia vocari*

Laxat inde ingenio fuo fraena , nec obfervatis accurate methodi regulis hanc comparationem perfequitur, cujus initium facit ab illa Bellorii regula, qua formare fibi jubet pi&orem perfedtam naturae ejusque pul- critudinis ideam , e qua in omnia opera fua elegantiam derivare queat* Eandem enim ideam in mente ut pariat poeta, oportet , quae tamen hc- ut parum ufus habet apud pi&ores in illis, quae ad vivum aliquod ex¬ emplar efformantur , imaginibus $ ita & poeta in tragoedia & comoedia homines ex idea fua deferiptos in fummo perfe&ionis gradu non coi- iocabit,quod in epico tamen carmine faciet. In tragoedia enim tales re- praefentare homines oportet, qui opprefti virtute fua moveant miferi- cordiam quidem, naevis farne fibi adhaerentibus cataftrophe tragica non plane indigni videantur. Perfe&am namq 5 virtutem videre deftru&am, ad impietatem proclives reddit mentes humanas j plane autem vitiis immerfos perire, nemo non hccis adfpiciet oculis.Virtuofos itaque^ fed homines tamen, hoc eft fragilitate circumdatos tragoedia producet. In comoedia autem deformitas etiam aliqua decet , utpote qua acrius po-* puiofqui hnis comoediae eft ) vitiorum dedecora exprobari folent. De** le&are porro hve placere^ tam poefin quam graphicam artem finis lo* co fibi habere propofitum,nofter quoque canitPoeta:

Quod fuit auditu gratum cecinere poetae i Quod pulchrum afpe<ftupi<ftores pingere curant In eo tamen aliqua eft difparitas , quod primarius ille fit pi<ftoriae artis fcopus ,cum alium potiorem habeat poefis , qui eft inftruere. Quam¬ vis fi artifices potius quam artem confideremus , poetarum pariter ac pi<ftorum majus placendi eft quaminftruendi ftudium. Quem finem fuum pari quoque utrique ratione conlequuntur : fingunt enim & fal¬ lunt utrique ,placentque , dum oculos , piiftores , dum animum & in»

K 3 , ' telle&um

>*. . . ■ s \ I ■

78 ACTA ERUDITORUM

ielledutrt, poetae Tua vi quadam incantatione decipiunt. Materiam inde p.21-26. carminis Sc pidurae fere eandem efie oftendit. Obfcoemtatecareat u- traque , utraque grandis fit Sc nobilis } quamvis Sc humiles materiae fub penicillum aeque ac poetae ingenium quandoque cadant , imo talia et¬ iam quae plane infra naturae fphaeramfubfidunt,qualiachimaerae in gra¬ phica arte , Sc chitnaericae ridiculaque deferiptiones in poefi efie folent, •quas tamen ubi adhibere fas fit, ubiminus, accurate artifici erit difpi- ciendum. Artis utriusque fundamentum eff imitatio naturae, non qua¬ lis in individuis paffim confpicitur,fed in idea poetae vel pidoris ad fuae perfedionis debitum gradum elevatae. Haec enim imitatio , ut placeat, P* 33* &ve tabula , five carmen efficit. Cur autem tantum deledet illa , ratio¬ nem ab Audore noftro allatam operae pretium erit afferre^ Difplicet enim ei , quod Ariftoteles inde illudefie ait > quod ea ledulis rerum ferutatoribus in veritatem vel falfitatem imitationis inquirendi occa¬ rem largiatur, dum cum exemplari , quod imitatur, eam conferunt: hoc enim fi verum efiet, inquit, omnes naturae fpeculationes talem delegationem gignerent. Ipfi igitur vera caufa h<ec videtur , quod cum mens humana talis etiam, qualis efi, naturae cognitione mul¬ tum fele deledet atque reficiat, multo magis necefie fit, ut ejus non qualis cft ,fed qualis in fiimma fiiaperfedione efie debet, ab omnibus naevis depuratae repraefgntatione capiatur : haec enim admirationem parit , quam deledationis matrem efie omnes pafiim agnofeunt. Sed ut ad comparationem artis utriusque redeamus, tres potifiimum pidu- rae partes conftituit P oeta nofier , in quibus artificis fejfe exercere debet jnduftria , quarumve accurata obfervatio non minus poetis negotii fa - P* 34** cefiere folet. Prima inventio eff , cujus elegantia naturae potius debe¬ tur quam artis regulis utrobique , ita tamen ut ars atque exempla per¬ ficere eam Sc complementum ei addere pofiint. Huc fiatim refertur difpofitio five oeconomia operis totius, quae utrobique talis requiritur, ut omnia apte fibi refpondeant invicem , & argumenti fidelitas , veteru teftimoniis Sc rerum ac temporis variae rationi apte conformis. Maxi¬ me autem cavendum inane, Sc quod ad rem a pidore vel poeta deline¬ andam non pertinet .* pariter enim carmen dedecorant verftis inopes re¬ to. 39. TUm mMue canora , quam tabulam luctis &ava Diana loco fuo non

ppfita.Ad fecundam pidurae partem, quae Graphi# five pofitura vocatur,

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI. 79

quod attiner,eam quoq; poeta pariter ac piAor obfervabit.Non minus enim ille quam hic alia facie fifter Alneam Didoni fupplicem , alia Lau- fum , alia Turnum interficientem. Varietati autem formae humanae in pi&uris', chara Aeru diverfitas in poemate refpondet , reprehenditurqj poeta, qui omnes fabulae perfonas ingenio valentes finxerat, iis quoque non exceptis , quas ftuititia infignes in fccnam protrahere voluerat. Membrorum fymmetriae, chara Aerum inter fe harmonia refpondet, ut avaro v. g. nihil tribuatur , quod ejus in aurum affeAui non conveniat. P* 41,

Principale piAurae fubjettum in maxima femper luce conftituendu eft, ut primo afpeAui quali fit obvium: idem de Heroe, quem praecipue ce¬ lebrat epicum carmen vel tragoedia, tenendum eft,in quibus epifodia & chori eundem locum tenent, quem minores in tabula figurae, ab oculis longinquiusquafifubmotae. Elegans hic de ufu chori in moderna tra¬ goedia inftituitur inquifitio , quem recentes nonnulli poetae non fine plaufu adhibuerunt. Quam porro in affeAu exprimendo utraque ars maxime laboret, neminem latere poteft.Deniq; vero, ut finem fecundae huic quoque parti faciamus ,ficut in piAura, canente Poeta noftro ca¬ vendum eft, ut:

— — 1 — - nil fapiat Gotthorum barbara trito

Ornamenta modo,

ka in carmine quoque talia nonnulla, quae Gothica merito dixeris,funt evitanda: cujus vitii exemplum, ex elegannflima alias Guarini fabula (i/ Paftorfido ) Corifcas & Satyri perfonas Autori noftro allegare placuit. Chromaticen denique CivzColorat/pamAtrtia pi Aurae partem P oeta no- p. 49*

fter vocat : illi in poefi verborum & phrafium feleAus comparatur , in quo HomeroVirgilium praefaticnisAuAor anteponit.Lucis 6c umbrae locum, tropi & figura&rin carmine fu p plent j ut alias quas venatur fimi- litudines taceamus, quae ad illa quae a nobis relata funt capita fere pot¬ erunt referri. Caeterum id tacendum non eft, acutas paflim tam de pi- Aoribus quam poetis praefationi huic infertas legi cenfuras. Nec pro- p. priis poematibus luis parcit mgeniofiflimus Autor, & tragoedias im¬ primis fuas cenforiapaftim virgula notat, quas tamen non tam exfuo quam nationis fuae genio fe compofuifle ait, nec ullam efie,quam con- temtis theatri plaufibus fecundum artis regulas efformaiit, fatetur, nifi eam quae Antonii & Cleopatrae fata compleAatur. Caeterum feftmatae

huic praefationi translationive veniam rogat , utpote cui , poeticae Vir-

gilianae

go ACTA ERUDITORUM

gilianae JEneidos metaphrafi intento, paucas fpium jeptimanas impen^ dere licuerit, quas peritiffimorum artificum fuffragia, omnibus aliis, quae de graphica arte feripta extant , hoc praeferentium, ipfi quafi ex-^ torferint.

Catalogum picorum , qui ab incunabilis hujus artis ad noftrg ufque tempora floruerunt , quod attinet, ignorari voluit nomen fuum, qui eo Anglicam hanc Du Frenoji editionem exornavit. ConcinnafTe ie eum , quantum ad veteres pidores , e Plinio , Junio & Carolo Dati fatetur. Ubi vero ad recentiores perventum efp , multorum vitas re^ fert , quas unice ejus diligentiae debemus , reliquas vero ex Georgii Va- feri vitis pi&orum,& excellentiffimo Jo.petri Bellorii fimilis argumen^ ti libro exhibet, ut& exRidolfi mirabilibus artis , ex Caroli C^faris Majvafiae Felfina pidrice,RaphaelisSoprani vitis pidorum Genuen- Eum, Felibiani dialogis de vitis pidorum , Sandrarti Academia artis pidorite , & fimilis argumenti libro Caroli a Mander , aliisve hujus ge¬ neris feriptis, Difppnit eos ordine quem tempus & aetas eorum liiade^ bat, virtutes de vitia eorum ingenue exponit, de loca quoque indicat fn quibus hodienum artis eorum monumenta reperiri poffimt.

BERNARDI NIEUIFENTIJT AN ALTE IS INFINITO R UM, SEU CurvlUmorum Proprietates ex Polygonorum natura

d edulia.

■ r ' '■

AmRelodami apud Joh. W okers , i6p$. in g.

Conflat plag-22. tab, aeji, 21,

jpErvenit paulo feritis ad manus noftras hic clariffimi Viri tradatus, in quo ea, quas in Confiderationibm in Adis Eruditorum anno fupe- riore pag. 272 a nobis memoratis promiferat, exhibere fatagit, Prin¬ cipium nempe, quo mederi difficultatibus, quas inConfiderationi- bus propofuerat , fe polle fperat , in Praefatione dc alibi paffim hoc ex¬ ponit: Quicquid per numerum infinitum multiplicatum nullam quan¬ titatem datam , utut exiguam , adaequare valet, entibus annumeran¬ dum non eft , dc nihilo aequale haberi debet. Unde fi voces quantita-

b

t€§ cf-atas a ajjt£, numerumqu^ infinite magnum m0c(I$ & — quan-

m m

titates

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI. ,77

- a(t

titates infinite parvas & adhuc aliquid; quadratum vero — aut redlan-

mm

ab ,

gulum — & fic porro, re<fte pro nihilo haberi. Hinc quoque fequi

illam veritatem maximi momenti, omnem quantitatem vi infinita in nihilum efie reducibilem, eademque vi infinita quantitatem quamcun¬ que ex nihilo produci polle. Et cum varia Geometrarum inventa ex hoc fuo principio firmari dixifiet,fola,inquit, differentiationum fuc- ceffio ( differendo- difterentiales , five differentias rurfus differentiatas intelligit) ex eodem cum caeteris principio deduci renuit : quteque eam infeftare videntur difficultates D. Autori in Confiderationibus ex parte propofui , a.choc in loco inflantia una ac altera roboravi , quarum fo- lutioneminfimulque legitimam repetitarum differentiationum con¬ firmationem, ne tantum inventum in Geometria intercidat, fummo defiderio merito exoptat Orbis Mathematicus. Cui quidem celeberri¬ mum noflrum Leibnitium dodlifiimis fuis refponfionibus cumulate fa- tisrecilie, patet ex Afftis Erud. anni fupetioris p. 310, 369 feqq. Por¬ ro dodliffimus Autor agit cap. 1 de modo ducendi tangentes, deque pundlo flexus j cap. 2 de curvilineis ( quae vere polygona efle ait) & Wallifii quibusdam Gregoriique <5c Mercatoris inventis; cap. 3 de genitis per rotationem folidis; cap. 4 defuperficiebus talium folido- rum 3 cap. 5 de Hugenianis evolutionibus ; cap. 6 de centro gravitatis} cap. 7 de methodo maximorum & minimorum} cap. 8 de analyfi in¬ finitorum Leibnitiana , & calculo differentiali feu infinitefimali 3 cap. 9 ne aequationibus infinitefimas involventibus} cap. 10 demethodo in¬ finitefimali inverfa pro quibusdam cafibus 3 cap. 11 de mffcellaneis , ubi & de caudicis & fimilibus, modo, ut ait, a Tfchirnhaufiano aliquatenus diff erente. Sed cum modus, quo haec ex fuis derivat, cum differentiali calculo facile conciliari queat, &in notandi ratione potiusquam re differar, prolixe haec excerpere fuperledemus. Quanquam dubitandum non fitffpecialia quaedam egregia paffim in iis latere. Optanduyn autem ciiet, convenire Mathematicos in unum notas ufurpandi modum, ne tanta varietas lcclores turbet, cumque notatio per fummas & differen¬ tias & fontem inventionis aperiat, & egregiis viris, ipfique Hugenio, horum optimo, dum viveret, judici perplacuerit, ufurpataque fit , jam-

L que

78 ACTA ERUDITORUM

que multis praeclaris inventis fit comprobata & illuftrata , a tque augea¬ tur indiesj confiderandum Geometris proponimus, an non huic in- fifti confultius videatur,

1 - ,

JOH. BERNOULlI DEMONSTRATIO ANALYTICA ET STN- thetica fu a Covftrutltonis Curva B edunt an a in AlUs Erud *

A, 1693 pag. exhibita,

QUos diu ante defideraveram, D. Bernhardi Nieu wentiit bini trana¬ tus de Analyfi infinitorum nuper mihi Amftelodamo tranfieunti in manus inciderunt 3 quorum alter, quem Conftderationes circa calculi dijferentiali* ufum infcribit, in eum tantum finem videtur fadus, ut cla- riffimus Audoj* difficultates, quas in infolita noftra methodo multis in locis fibi remoram injicere queritur, adimendas nobis proponeret. Eas revera tanti momenti non puto , ut vel minimum illius praeftanti-se de¬ rogare, vel quempiam remorari queant : quemadmodum enim ex fola non fatis clare intelleda methodo fuboriuntur,fic nullus dubito,quin debita mentis attentione adhibita {ponte difpareant. Ideoque relidis illis fad quas quidem in univerfum celeberrimus Leibnitius folidc re¬ condit in ultimo Ad. Julio ) illud dtmtaxat tangam , quod me fpecia- tim concernit.

Pag. 41. fuarum Confiderationum, ad diverfitatem oftendendam fuam inter & meam methodum, quafi per cligrcffionem & nulla neces - fitate urgente, fibi impugnandam fufapit meam in Adis anno 1693,

Maj. publicatam conftrudionem problematis Cartefio olim propofiti. Quod ( quamvis optaffiem , ut exhibuiflet folutionem meliorem , quo luculentius conftitiftet , an eousque fua fefe extenderet methodus , no- ftraeque proin anteferenda & ab ea diverfa effiet) adeo non £gre fero, praefertim cum id fumma modeftia faciat , ut potius gaudeam mihi oc- cafionem luppeditari fatisfaciendi ejus defideno , quo hanc fui fcrupu- li enodationem effiagitare videtur. Laudanda enim eft eorum ingenui¬ tas, qui quod fibi obftaculo eft, candide fatentur, ut illo fublato eo tu¬ tius progredi poftint 3 non vero tot alii imitandi fiint, qui malunt igno¬ rare praeciariftima quaeque, quam edoceri ab aliquo, quem vel aetate, vel chgnitate,vel imaginaria quadam nominis celebritate, fe inferiorem pu¬ tant, & proin ipfam, quam nequeunt aftequi, artem mifere traducunt. Eadem haec fors inevitabilis fuit novae noftne Analyfi, qu<e ut fui igno¬ rantes

/

t

* -XV

r’

■ •*• • • - •■ • .v - •■ -r • %

-- i

i

t

! \

• = - V • •

• - V ■ . -

•'.'.i -

t

V

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI. 79

rantesubiquejta etiam fui ofores, quorum quosdam ipfe novi,reperiit. Quod praeftantiffimus Nieuwentiit sequius animatus (it , & nobis & ar¬ ti noftrae gratulor : fpero enim illum, ubi celeberrimi Leibnitii rcfpon- fiones <Sc meam difficultatis fuse illuftrationem mature perpenderit , ul¬ tro noftram amplexurum methodum; ita ut forte brevi notabile incre¬ mentum hincftudiis acceffurum fit , praeprimis 11 jundis viribus eo ad-

nitamur.

Sed ne longius a fcopo recedam , tantum abeft , ut calculus iple quem inftituit, meam deftruat conftrudionem , ut illam potius miri- • fice confirmet : caufa autem erroris in hoc praecipue confiftit , quod falfa hvpotheli nixus credidit , aequales differentiatas habere etiam ae¬ quatas integratas vel fummas , id quod abfolute didum non ita fe ha¬ bet : una enim eademque quantitas differentiajis , ut jam fsepius innui, infinitas habet integratas; vclutiintegralisipfius dx non fbium eft fed etiam potefteffe ^'plus vel minus quavis alia quantitate data; idem quoque valet in omnibus aliis. Hinc fi refol vendo aliquod problema pervenitur ad aequationem differentiatam , infinitae femper diverfae nili, omnes interdum coincidantfolutiones fatisfacient ; quodDn. Leibni- tiusinparacentrica egregie obfervavit.

Nunc ut applicatio hujus eo melius perfpiciatur : Sit AIP curva eo modo conftruda, quo in Adis docui; ita nempe ut ad afymtoton AB perpendicularem ad axem AK deferipta logarithmica DC, cujus fubtangens AF fit aequalis datae r , & abfeiffa AK vel BI fit aequalis por¬ tioni CH ipfi AB parallelae , 5 c inter C & tangentem DF interceptae. Evincam ex calculo Nieuwentiit ano ( quem hic paucis repetam,) hanc noftram curvam eflceamipfam quae quaeritur , cujus nimirum appli¬ cata IK ad fubtangentem KM rationem habet, ut data r ad portionem applicatae ILrefedam a reda AL faciente anguium ta mire dum cum axe.

Vocentur (dudis lineis ut apparent infehemate) KI;y, KM;t, CB;z, AD; k, AK; x, IL; y — x erunt ex mea conftrudione AF r: QB — r, & CH BI ~ AK m x , u n de & HG~ y~x & DG~ k- z: tum fitPO“NBTRSz:dy,IO”dx,CS-dz, Hisce pofitis ex problema¬ tis conditione y, t :: r.y~x dyt dx elicitur xdy~ ydy — rdx , adeoque fumtis integralibus, omnia xdy—\yy-rx~ trilineo BIA. Sed ex con¬ ftrudione problematis k . r k — z. y~~x> Hnde k y — kxZikr-rz & du-

L i , - dis

l

y

84 ACTA ERUDITORUM

r2jdy

dis omnibus indy , fiet ydy - — rdy + - — — ~xdy , ac tandem ex natu-

- ... r v ’

ra logarithmic^ fadlo rdzZZ-zdy (hic fumitur fignum™~quia cre-

rrd?i,

icente 2 decrefcit ^ ) eri t ydy -rdy- _ ,r xdy,

i

Huc usque optime ratiocinatur clariffimus Nieuwentiit , fed con- fequentia quam inde petit, claudicat, concludit enim quantitatem ydy rr dz

-7* dy . — unicam habere quantitatem integralem \yy' — ry —

rrz . rrz

— - — quando facit \ yy— ry-*- - — omn : xdy~Z lyy — - r x > Ego

‘ i ' i

. rrz

autem dico, quod hoc loco f yy — ry — - — nonpoteft effe ^omn:

k

xdy } Evanefcente enim trilineo BIA feu omn: xdy , quantitas \ yy - r y~

rrz

r

* N ■ '

non evanefcit, fed Quod arguit , quod hoc ipfum

^ < r - -

quod reftat -rr fub figno contrario addendum fit, ut habeatur vera

r

rrz

quantitas integralis haec | yy - ry— — — omn: xdy , Sed re~

4 -

geret rorfan , qui fit , ut priori integratione omn : ~ lyy - r x non pariter aliqua quantitas data addenda vel demendafit? hoc, inquam, fit quia evanefcente trilmeo BIA &ipfa quantitas \ yy-r x jam perfe evanefcit abfque ut quadam data vel diminuatur vel augeatur. Hoc fi animadvertifiet,non folum in hoc fed in plurimis aliis locis, & praeci¬ puis fuis difficultatibus ie facile extricaiiet ,& vidiffet noftram conftru- dionem ad nihil plane deducere quod a Veritate fit alienum: fi enim

rrz

aequetur lyy -ry - . - _ i rr cum fuperius inventa \yy-r x , &

i t

dem reducantur membra , prodibit ky-kx— kr~rz , quae omnino

eadem efl aequatio quam ex confixu clione problematis elicuit. Ergo

Sed

N

MENSIS FEBRUARII A-M DC XCVI. 85

Sed ut anfam habeat, abfurditatem quam exinde emergentem credidit, (i non publice revocandi, laltem probitatem noftrae methodi tacite agnofcendi , fubnedam hic Demonftrationem Synthefcicam, quam ab iliis etiam, qui vix communis Geometriae limina ingredi, ne¬ dum qui penitioris noftrae principia jam deguftarunt , intelligi polle puto.

Dudis omnibus lineis, quas jubet in figura fua huc translafa,aga~ tur infuper HE parallela axLDAK. Jam CG ' IK & ablata CH ~ ( per conftr.) BI~ AIC— ( perhyp.) KL, ergo reliqua HG velEA“' IL. Quo¬ niam autem per conftr. NP—RX & BI^CH ,eritNP-BIfeuIO— RX - — CH feu RS - XV idemque PO. IO : : RS. RS - XV : : QB ('ex propr. logar. AF ). QB - FE <^EA feu IL ) ergo PO. IO ( : : ) : : AF (^da¬

ta r ). IL. Q^C.D.

RECREATIONE MATHEMATICES ET PHTS1CQUES^ &c'

id eft : _ ‘ -

Recreationes Phy fica? & Mathematica? au&ore Dru

OZANAM Profeftore Mathematum.

Paridis apud Joh.Jombert, 1696, in 8- Plag. 39, tab. sen. 84»

On exiguum facere folent operae pretium , qui , ut homines ad Ma¬ thematicarum difciplinarum fe verius Rudium allidant, ipfis ejus generis problemata, quae jucunditatis ac deledationis multum habent, explicant. Fecit hoc non folum celeberrimus Bachetus in libello ju¬ cundorum problematum (probiemes plaifans) fed paffim quoque Kir- cherus, Schottus, Bettinus,in fuis operibus, & ex inftituto Au dor ano- nymus Gallus (Schotto in Jocofer. Cent. 1 p.41 P. Joh.Leurechon vo¬ catur) qui libellum titulo Recreationum Mathematicarum infignitum. edidit, aliquoties in Gallia, poftquam notis 3c animadverfionibus Hen- rionis & Mydorgii locupletatus fuit , reculum. Secutus hunc eft Da- niei Schwtnterus, cujus pofthumum opus, Deliciae Mathematicae & Phyficae , 663 problemata , in quibus ilia quoque funt , quae anonymus Gallus habet, compleditur. Id autem fecunda tertiaque parte auxit Georg. PhiL HarsdorfFerus , ut fpiifum tres illae partes volumen con- ftkuant. Quod cum paffim in eruditorum verfetur manibus , & unum qui norit hujus generis librum , omnes norit, eo breviores efte poftu- mus in commemorandis Recreationibus Phy ficis & Mathematicis Dm

L 3 Ozanam

I

/

g6 ACTA, ERUDITORUM

Ozanam duobus tomis ccmprehenfis. Primus exhibet problemata Arithmetica , Geometrica , Optica, Gnomonica & Cofmographicaj fe~ eundus Mechanica, Pyrotechnica & Phyfica. Et cum inter Problema¬ ta mechanica ("Probi. 39) mentio fa&a fuerit machinas epe tympani aliquot diaphragmatibus inftru&i , certaque quantitate aquae repleti, horas (impliciffima ratione monftrantis , acceftionisinftaradjecftuseft liber Dominici Martinelli Spoletenfis dc Horologiis elementaribus, impreflus olimVenetiis A. 1663, jamque ex Italico idiomate in Galli- eumtradu&us, inftnnftusque notis non contemnendis» In hoc enim non folum machina praedica, quam ante paucos annos multi Parifik tanquam novum inventum mirati funt , fufedeferibitur , fedad alios quoque ufus chronometricos transfertur , ac deinde quomodo terrae vel arenae , aut etiam aeris follibus incluli , aut tandem ignis ope horae indicari poftint, docetur. Tympani, ( cujus deferiptionem , quae extat in Ephemerid. Erud. Parii» A. 1691, p. 273 ff. non fatisfecilfe curiofis, apparet ex iisdem Ephemer. A- 1692, p. 353,) conftru&io ufusque lim- pliciffimus ita fe habet : Paratur commodiifime ex laminis ftanneis aut drichalcfisftannoobdu&is, ita ut diameter bafium fit aequalis palmo vel novem digitis, zonae vero bafes conjungentis latitudo £ vel | dia— JAB, 11. metr^ Circularis bafis dividitur in quinque partes aequales , in a, b> c , 2 • d , e, pun&aque ad, be,ca,db, ec junguntur lineis re£tis bifecandis, ut

habeantur af, bg, eh y di, el, bales diaphragmatum ef, in quibus/fora- minulum acu fadum eft, quod zonam refpicere debet. T rajecio autem per foramen B axe, injeftaque per aperturam inbafe fa&am poftea obturandam certa quantitate aquae deftiijatae aut fpir. vini, experimen¬ to cognofcendum eft, num mptus fatis lentus fit , fufpenfo tympano ex chordis circa axis utramque partem circumplicatis , additaque vel demta aqua corrigendus /tandemque axis muniendus duabus cufpi- dibus , quibus horas in tignis verticalibus fecundum accurati horologii menfuram defignatas,defcenlufup dempnftrft.

' v

SAMUEIIS REXHERI JC, ANTECESSORIS ET MATHEMA- tum Profejforis in Academia Chriflian-Albertina , Juridico- St athmi^ ea Dhfertatio , de Tribu* argenteis Nummi* , ii* que uncialibm antiquijfimi* .

filiae Holfat, typis Joach. Rcumajin, 1 695. in 4. plag.

■ - ' ' ' Qi»

MENSIS FEBRUARII A. M DG XCVI. %?

QUi Juris divini humanique Icienriam cum antiquitatis ac rei num¬ mariae Audio re&e fapienterque conjunxit celeberrimus Autor* novu ejus edidit fpecimen, quando tres Nummos argenteos eosq; un¬ ciales antiquiflimos peculiari explicuit diilertatione» In qua capite pri¬ mo in genere de argenteorum materia , pondere <5c v alor e disquirit, eos- que ait olim quidem crasfiores cx purisfimo argento fuifle eufos , fed cum adulteratores monetae malitiae fuge inde quaererent alimenta, Cy¬ prii aeris partem admilcentes,bradeatos feculo VI fuilie inufum datos, Sc legibus de mixtura metallorum, num orumque valore cautum.Dum vero de folis illis argenteis , quos Imperiales ab Imperatoria auclorita- t t,llnciales a pondere, Joachimicos , VaUenfes Sc Tbakros , a loco , quo optimi cu(i fuerint, Valle nimirum ut vocant, Joachimica,

agere in aaimum induxit fuum ; primos unciales argenteos, Sc qui¬ dem teris expertes aepurisfimos, inAuftria anno MCCCCLXXXIV fados, Sc ad eorum imitationem anno M D in Miinia ejusdem quidem ponderis alios , fed una decima fexta vel decima quinta' parte argenti muidatos admixtaaequali aeris parte eufos, exquefimili materia circa annum M D XVIL Sclicenfes quoque paratos efle, contendit, exem¬ plisque dehinc probat Capite II. de adulteratoribus monetae agit, quos triplici ratione artem flammis ultricibus dignam exercere inquit, nem¬ pe quando vel alienum imprimatur lignum , vel faifum adhibeatur aut argento aurove admifeeatur metallum > vel pondus minuatur ; at¬ que ifthoc fieri , vel quando ab initio leves cudantur, vel jufti ponderis nummi accidantur radanturve, vel alioipfis modo aliquid adimatur. Nevero circumcidi amplius posfint , quosdam hodie numos literis in margine exteriori politis inquit exornari, idque inventum falubre Cromwellio deberi, qui fuis uncialibus inferibi curaverit haec verba? Has nemo nifi periturus adimat . Sed ca verba monet fimul duplicem admittere fenfum: nam aut per ^intelligi literas extimo limbo in- feriptas , quas circumcidendo nemo , nifi tanquam monetae deprava¬ tor periturus adimat; aut per has eum indigitafle tres coronas Regno¬ rum Angiiae, Scotiae Sc Hiberniae uni nummi iftius lateri imprelfas. In¬ de vero porro de atrocitate hujus criminis ejusque poenis ex codice tam facrarum quam humanarum legum prolixe diflerit. Jamq; Capite III. z&antiquijfimumllncialemAnftriacHm accedit, qui & primus argen¬ teorum omnium cenietur ab Au&ore, eftq; cufus A. 1484 a Sigtimun*

F*7*

t '•

p. 7-20

Fi,

p, 23. p.25. p* 25*

pt 2 6?

p. 2g-

p. 2P'32.

P*32,33*

P* 34» p* 34*

p.35.

p.40.

P-3T'

88 ACTA ERUDITORUM

do Auftrise Archiduce <3e Tyrolenfium Comite , nato anno 1427 ex Friderico Seniore Auftrise Archiduce , & fatis functo A. 1497. Capite IV. qui exponitur , Saxonicus eft Thalerus , cui una decima quinta pars £eri$ eft admixta , circa initium feculi fuperioris , nempe anno 1507, uti conjicit Autor,fa&us. Refert ille tres vultus , unum una, duos altera facie, & illum quidem manu gladium tenentem , & caput Eledto- jrali mitra exornatum , hos vero ad fe invicem converfos , additis in margitfibus bis quatuor domus Saxonicse infignibus , <k hinc iftis verbis : FRID ERI ; IOHAN : GEORGI. illinc kifce : MONE ARGE DVCVM SAXQ.QuorurnPrincipum cumPotentisfimo hodie Romanorum Rege Jofepho,& Serenisfimis Friderico Saxoni# , Gotha- nae line# , &: Friderico Holfati# Ducibus (quibus, quippe Mathefin fuam Regiam , 6c hanc diflertationem , aliamque de Nummis Chymi- cis dedicavit J cognationem tabula fingulari exponit Autor, atque por¬ ro Fnderici III Saxon. Eledtoris ex G. Fabricii Rerum Mifmcarum Li¬ bro VII, inde Jqhannis a Friderici Fratris morte Eleftoris , tum Geor- gii denique modo Divitis ac modo Barbati difti, vitam paucis recenfet. Caput V. & ultimum de tertio^antiquo Imperiali Bohemico nempe feve Selicenfi agit, cujus generis tres inquit reperiri , quorum primus an¬ no careatimpresftonis, alter anno iyz5 & 1526 cufusfit, utrumque au¬ tem genus iu averfa facie leonem habeat , Bphemici Regni infigne, cum infcriptione : LVDOVlCVS PRIMVS Dei GRaiia Rex BOhe- mi# ( ubi conjicit Autor, propter hanc leonis figuram procul dubio a

Tureis omnes Imperiales promifeu e Thaleros Leoninos,

fti’/ appellari ) anterior vero facies exhibeat imaginem S. joachi- mi , clypeum cum infignibus Comitum Sclicenfium tenentis, cum tali infcriptione : ARma DOMInorum SLIcenfium STEfani RT FRAncifci COMitum De Bafan. Tertium genus paulo ele¬ gantius eft <3c nitidius elaboratis expresfisque fuperbit figuris ac li¬ teris, dum non nudum, fed tribus galeis coronatum a S. Joachimo tenetur fcutum , cumhac epigrapbe : ARMA DOminorum SLI- Cenfium STEFani Et FRAncifci COmitum DE BASAN, anno 273 adverfa facies itidem leonem Bohemicum exhibet cum tali in¬ fcriptione : FERDINANDVS PRIMus DEI GRAtia Rex BOE- MEe. Primos autem in valle Joachimica, quae antea ap¬

pella-

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI. 89

pellata eft , fa&os fuifle anno 1518, ex Chronico Vallis S.Joachimi a Johanne Matthefio confcripto, affirmat. Et quod tempore Ludovici I. apucl Bohemos , fedIL apud Hungaros , cudi abStephano& Fran- cifco Sclick fratribus <3c Comitibus in Bafan coepiffent ; inde & illius & horum , a Calpare Sclickio defcendentium vitam, ex Melchioris Ada- p. 37.^ mi Vitis JCtorum Germanicorum , &i£nea Sylvio recenfet. Tan¬ dem vero cafiim proponit, qui circa idos Sclicenfes contigit, ex ]oh.

Rebhanii JCti quondam Argentoratenfis Difputatione anno 1664 ha¬ bita. Nempe , quispiam oppignoraverat alteri Baroniam,fumma XX p- 41- millium Sclicenfium thalerorum ^ dato promido , de eadem moneta redituenda. Accidit autem, ut cum illius pronepos ab hujus pronepo¬ te , oblata mutui fumma cum ufuris , repeteret pignus , hic vero , pi¬ gnoris cupidus retinendi , aliam fe negaret recepturum pecuniam, quam Sclicenfes thaleros, qui illis temporibus erant raridimi, res tan¬ dem deferretur ad Carolum V. (redlius forte, atque ut a typotheta fcri- bi debuit , Ferdinandum II, cum feculum edet elapfumj qui illuftrifli— mae familiae Sclikianae , fa&o decreto commifit, ut ad fummam debi¬ tam exfoivendam, thaleros pridino typo exornatos cuderet, trade- P'41* retque debitori, qui avitam Baroniam hac ratione redemit. Tandem concludit, pod annum 1525 nullos amplius unciales cum infignibus P* 44' Comitum Sclicenfium faedosede , quoniam in Valle Joachimica jus cudendi monetam anno 1528 ad Regem Ferdinandum tranfierit^ ta- metfiipfi vallem cum fodimsusque ad annum 1545 retinuerunt. Ut adeo eos , qui annum 1526 vel 1527 referunt , recentes ede, vel tales, quibus tes alienum exfolvit ille , de quo fupra diximus, exidimet Autor.

3of)Cttm daftmii' Svolben^ uon ^Baitctibcrg Q3atettic^e inftrudion an fcine AinDci'. id eft :

JOHANNIS CASIA/ IRI KOLBI1 DE IV A R TENE ER G PATER- na ad liberos Inftitutio , auBior IV melior dentio edita,

cum prafatione nova.

Colonisead Suevum , impenfis Jo. Mich. Rudigeri, 1696. in 4.

Condat 2. alph. 2. plagulis.

J7 Orum etiam qui in aulis Principum , omni deliciarum & volupta¬ tum genere affluentibus , verlantur, non omnium animos vanis

M fflis

- ' / -

9S ACTA ERUDITORUM

iftrs & ad pompam ac oilentationem compofitis rebus adfixos , aquc vera virtute alienos efle , cum plurimorum virtute praeflantium exem¬ pla oilendunt , tum libri hujusAudlor clocument .ira probet. Qui non folum a prima ^tate in aula Friderici IV &VEiedlorum Palatinorum, & in fundliontbus ab iis ipfi demandatis apud exterorum Regum Sc Principum aulas fumma cum laude egit , & ad vitas usque finem officiis- aulicis fundus eft j verum etiam ut liberorum fu orum animis virtutem in omnibus vitae partibus colendam, inque omni munere fedlandam, cumprimis autem nobili genere natis & in Principum aulis vitam tranfigentibus tuendam inflillaret, librum confcripfit, quo eosdem of¬ ficii fui admoneret , & de omnibus in vita vel agendis vel fugiendis- inftrueretj fidei etiam & religionis rationem commonftraret , adeo- que credenda & facienda inculcaret. Primo igitur loco de cognitione hominis ejusque anima praefatus , qua ratione ea lapfu primorum pa¬ rentum corrupta , excitanda lit , & beneficio probae educationis repa¬ randa offendit, fimulque docet nobilitatem generis parum conferre ad felicitatem hominis , nili virtutibus exornetur, & ad decus fuum ac dignitatem evehatur. Educationis autem vera fundamentum in ve¬ ra Dei agnitione & fui cognitione politum efle affirmat , quibus quae ©bilant, animo expellenda effe tradit j eaque occalione devero Dei cultu diflcrit , fideique confeilionem edit. Felicitatem mundanam mi¬ nus genuinam veras Ecclefias notam efle , quae affiidhonibus potius ex- pontaiit, ait 3 patientia igitur & conflantia obnrmandum pedlus effe Chrifliano , ut in ludia fpiritus carne fuperior exiftat. Idololatriam, atheifmum, magiam & fuperflitionem , agnitioni & cultui Dei adver- fari , nec blafphemiam perjurium & profanationem nominis divini cum eo confiftere pofie docet. De vera pietate , humilitate, obedien- lia Deo & fuperionhus praedanda , veneratione & honore parentibus, praeceptoribus, tutoribus & aliis asta te & eruditione praedantibus exhi¬ benda , redta proifus &c Dei verbo ac fanas rationi convenientia docetv An Principum minifleria ambienda , & aulicae fundliones ampleclen- dasfint , & qua cautione, difquirit. De amicitia ejusque neceffirate, qualitate , culti, i,diicrimine 5 internis item animi affedlibus, ira, odio & vindidla , altercationibus , homicidio <8e monomachiis} tum affecti¬ bus , qui ex conctipifeibili animse potentia oriuntur, ambitione , ava- litia 7, Jiberaiitate ,gratitudine , intemperantia , fanitate tuenda difierit.

Et

I

MENSIS FEBRUARII A, M DC XCVL 9r

Et quum Nobilitati maxime ufus gladii conveniat, bellorum juflitiam,

& an licitum fit bellum gerere, ac quatenus id gerendum & «aftra fe- quenda , examinat. De conjugio No bilis, & qua ratione id ineundum, quodque omnis vitat impuritas, & quae occafionem ei fuppeditare pos- lint, vitanda, nec cuiquam quidquam, quocunque etiam praetextu, eri¬ piendum, & mendacium ac vani termones cavendi (int,haud con¬ temnenda praecepta fuggerit ; tandemque de felici & beato ex hac vita exitu & aflidua mortis meditatione monita falutaria tradit-

Libro huic fubjeda e(l a Georgio Hclwichio adornata & fufe ex¬ polita feries genealogica Gentis Kolbianse feu Wartenbergicae , ab an¬ no M C LXIX primoque ejus autore Merbodo Wartenbergio , ad Jo- h annem Caf mirum Koibiumjx Irim u m & unicumGentishujus fu per (li¬ tem haeredem , magna dignitate in Potentidimi Ele&oris Brandenbur- gici aula nunc fulgentem , ejusque gratia florentem , ufque deduda: in qua de infignibus, nomine accepto/6?#//, & familiis claris ifti Genti in*- nexis late difleritur. Eidem libro praemilla e(l elegans, cum ftyli venu- ilate, tum argumenti dignitate quae fe commendat, Praefatio. In ea de \ Audore Kolbio , ejusque ingenii & dodrinae dotibus , antiquo (lem¬ mati quae ingens decus conciliarunt, &ad(plendida inEledorum^c Principum aulis munia obeunda viam ci flraverunt , deque hoc ejus feripto difleritur : ifludque iis libris annumerandum traditur, quos Ja- cobus Rex Angliae fub titulo $odP% (iatriX ikS , Cheuernius Cancella¬ rius Galliae, Hoguettus, Limburgius & alii fub titulis Teflamenti aut Thefauri ad liberos , reliquerunt. Argumentum ejus porro , quod in tribus bis capitibus verfetur , debito erga Deum & MagMlratum , erga proximum, & erga iemetipfum , exponitur : & quum linguaGermani- ca icriptus (it ab Autore liber hic, dlius praedantia & aptitudo ad res quasvis eu commode exprimendas , oftenditur- Et quia nobili genere natis liber potiilimum dicatus efl: , virtutem prae eae ter is convenire iis¬ dem, & absque ea vanum Nobilitatis efle nomen docetur. AdMar- ohicam autem Nobilitatem feu Brandenburgicam librum eum vel maxime pertinere , & virtutes in eo commonilratas fummo (ludio excolendasei e ile , ob Principum Sc Eledorum i-ftius Gemis perfedis- flmum earum decus & culmen, ad quod Potentidimi FridericiWilhel- mi Magni ejusque Glorioffllimi Succefloris Friderici III. & Celflflimae Conjugis , pr u dentilfimor um que Adminidrorum exempla easevexe-

M 2 re,

ACTA ERUDITORUM

re, declaratur. Illuftre etiam omnium virtutum in hoc libro tradita¬ rum, & (ibi a Patre velut commiiiarum, documentum prtebere Filium, unicum Dynaftiarum non magis quam virtutum paternarum haere¬ dem , Patri cognominem, J oh annem Cafimivum Kolbium Baronem a IfFartenberg , dequofupra diximus , Serenidimi Electoris Branden- burgici primum Cubicularium , arcis Ele&oraiis Colonienfis fupre- mum Capitaneum, cathedralis Ecclefiae Havelbergends Praepefitum, Equitem Ordinis Johannitarum Auriaci montis. Praefe&um , & com¬ plurium in Palatinam inferiore (itorum praediorum Haereditarium, fu- fe demonftratur, y cujus omnia vitae & domefticae &: aulicae munia , ad pa ernam. hanc inftitutionem compodta , virtutibus innitantur, qui¬ bus fummum gratiofiffimi Eledoris favorem , & totius aulae amorem & cultum, omniumque bonorum, venerationem fit confecutus,

M ABRA HA MI FREN CELIl DE ORIGINIBUS LINGUAE S0-

rabica Libri fecundi Caput fecundum »

Slttaviae , apud Jo.. Willifch, 16^5. in 4.

Condat plagulis 27..

'J^Ertium hoc penfum e(E, quod invedigandis linguae Sorabicae ori¬ ginibus operam navans claridamus Audior cum Orbe Erudito communicat; Inftitutum uni verfum Benevolo Ledlori abunde jam, utnulli dubitamus, erit cognitum, podeaquam librum primum, fecun- dique caputprimum , illum quidem in Adis hisce A. 1693. pag.30f. feqq. hoc vero A. 1695:. pag. jd. recenfuide nos meminimus.In fecundo autem hoc fecundi libri capite; ea coacervavit <3c alphabetico digeflit ordine vocabula Sorabica , quae (altem KcCj' Miu&ex/w (eu quoad lite— rarum quarumdam commutationem ab Ebraeis differre autumat, quo¬ rum certe major occurrit numerus, quam eorum , quae cladem praece¬ dentem compleverant.Speciminis loco exempla pauca adducimus. Sic namque vocem SJJtlbfl /'qua generarim mandonem & fedem , fpecia- tim tabernam denotet, ab Ebraeo FpH? (^jlo vel @£p0, funus , cadaver, a V7H ♦,t>VOpU:& fcmpam/itern brapteill , fcabo , (calpo , frico a |ortm & ardeo, a mrii l)ttba/ bucca, os,, labium, a naUJ}

ieben/jena/ jene/ unus, una , unum, ab nriK derivat. Pleno et¬ iam , ut coepit m fedionibus antecedaneis , modio promifcua admeti¬ tur colle&anea, quae res per has illas ve voces dedgnatas uberius illu-

ftrant

MENSIS FEBRUARII A. M DC XCVI 93

itrant. Agi nempe abeo videas de ritibus fepulcralibus, p. 470 $ de ufu- ris,p.f$o; de diftin&ione Scripturas S. in libros, capita, &verfus,p. 551, de Sabbato, p. ^55 9 de urnis feralibus ,p. 580 3 de ferpentibus, p. 599, camelis, p. 614, capris , p.